3 tık kuralı: tıklama sayısı neden yanlış ölçü?

• 3 tık kuralı, her sayfanın en fazla üç tıklamayla bulunması gerektiğini söyleyen yazısız bir kuraldır.
• Kuralı kimin başlattığı bilinmiyor. NN/g'nin bulduğu en eski yazılı iz Zeldman'ın 2001 tarihli kitabı, o da kuralı zaten yaygın bir fikir olarak anlatıyor.
• Joshua Porter 2003'te 44 kullanıcının 620 görevini inceledi. Üçüncü tıklamada vazgeçen kullanıcı sayısı artmıyordu.
• NN/g 2019'da kuralı açıkça yanlış ilan etti. Önerisi, tıklama saymak yerine etiketleri netleştirmek.

Hikâye: kural nereden çıktı

Kural basit: her sayfa ana sayfadan en fazla üç tık uzakta olmalı. Arkasındaki varsayım, kullanıcının üç tıklamada bulamazsa vazgeçeceği.

Daha yumuşak bir çeşidi de var. Ona göre yalnızca en önemli bilgiler üç tık içinde durmalı. NN/g, tasarımcıların kuralı sıklıkla bilgi mimarisine, yani site menüsüne, bazen de formlara ve adım adım ilerleyen sihirbazlara uygulandığını yazıyor.

Joshua Porter 2003'teki yazısında kuralın neredeyse web kadar eski olduğunu söylüyor. Ona göre kural o güne kadar pek sorgulanmamıştı.

Zeldman bu işin neresinde?

Kuralın adı sık sık Jeffrey Zeldman'la birlikte anılır. Porter, Zeldman'ın Taking Your Talent to the Web kitabından kuralı anlatan bir alıntı yapıyor. Kitap kuralı, insanların web'i kullanma biçimine dayanan bir ilke olarak sunuyor.

NN/g'den Page Laubheimer da aynı kitaba bakıyor. Bulabildiği en eski yazılı kaynağın bu 2001 tarihli kitap olduğunu söylüyor. Ama kitap kuralı icat etmiyor, tasarımcılar arasında zaten yaygın bir inanç olarak aktarıyor ve veri sunmuyor.

Kitabı ben açıp okumadım. Bu yüzden Zeldman'ın ne dediğini burada yalnızca bu iki yazının aktardığı kadarıyla veriyorum. Kuralın ilk kez kimin ağzından çıktığını gösteren bir kaynak bulamadım.

Porter'ın testi: 8.000 tıklama

Joshua Porter, 16 Nisan 2003'te yayımlanan "Testing the Three-Click Rule" yazısında kuralı veriyle sınıyor. Yazı bugün Center Centre'ın sitesinde duruyor. Yazar tanıtımına göre Porter beş yıl UIE'de (User Interface Engineering) araştırma danışmanı olarak çalıştı.

Çalışmada 44 kullanıcı 620 görev denedi. Toplam 8.000'den fazla tıklama incelendi. Her görev başarılı ya da başarısız diye işaretlendi, kullanıcılar da her görevin sonunda memnuniyetlerini puanladı.

Bulgular

Soru	Porter'ın bulgusu
Kullanıcı üçüncü tıklamada vazgeçiyor mu?	Hayır. Üç tıklamadan sonra vazgeçme olasılığı, 12 tıklamadan sonrakinden yüksek değildi.
Başarılı görevler daha mı kısa?	Hayır. Başarılı ve başarısız görevlerin uzunluk dağılımı aynıydı.
Görevler kaç tıklamada bitiyor?	Görevlerin %80'i ancak 15 tıklamaya gelindiğinde bitmiş oluyordu.
En uzun yol ne kadar?	Bazı kullanıcılar görevini sonlandırmadan önce 25 sayfaya kadar gitti.
Az tıklama memnuniyeti artırıyor mu?	Hayır. Memnun olmayanların oranı, her görev uzunluğunda %46 ile %61 arasında kaldı.

Porter'ın vardığı sonuç kısa: daha az tıklama, daha memnun kullanıcı demek değil. Kullanıcı için önemli olan, aradığını bulup bulmadığı.

Yazıda dürüst bir çekince de var. Ekibin daha önceki bir e-ticaret çalışmasında, daha çok sayfa gezen kullanıcılar daha az satın almıştı. Ama başarısız olanlar sürekli "Geri" düğmesine basanlardı. Ekip, sorunun tıklama sayısı mı yoksa yanlış yola sapmak mı olduğundan emin değildi.

NN/g'nin hükmü: kural yanlış

On altı yıl sonra, 11 Ağustos 2019'da NN/g'den Page Laubheimer konuya döndü. Yazının başlığı açık: "The 3-Click Rule for Navigation Is False", yani menüler için 3 tık kuralı yanlış.

Laubheimer'a göre kuralı destekleyen yayımlanmış bir çalışma yok. Üç sayısında da kullanıcıyı birden sinirlendiren sihirli bir eşik yok. Tıklama saymanın neden yanıltıcı olduğunu şöyle açıklıyor:

• Gereken tıklama sayısı görevin karmaşıklığına bağlıdır. Tek bir sayı her göreve uymaz.
• Her tıklama aynı bedeli taşımaz. Yeni bir sayfa yüklemek, bir akordeonu açmaktan daha yavaştır.
• Tıklama sayısı, kullanıcının yol boyunca yaptığı hataları, yanlış anlamaları ve kafa karışıklığını göstermez.

Yazı bir de çelişkiye dikkat çekiyor. Üç tık hedefi tasarımcıyı çok sayıda üst kategoriye iter. Öte yandan ana menüde en fazla 7 başlık olsun diyen, yine verisi olmayan başka bir kural var. İkisine birden uymaya çalışan ekip, iki kötü seçenek arasında kalır.

NN/g'nin örneği New York belediyesinin sitesi NYC.gov. Bozuk bir su sayacını bildirmek 3 tıklama sürüyor. Ama son bağlantı olan "Water Meter Complaint", listesindeki 133. bağlantı. Kural kâğıt üstünde sağlanıyor, kullanıcı yine de uzun bir listeyi taramak zorunda.

Hız için de net bir cümle var: her biri yavaş yüklenen 3 tıklama, hızlı açılan 5 tıklamadan daha kötü bir deneyim verir.

Kaynak kontrolü: ne biliyoruz, ne bilmiyoruz

Bu sayfada yalnızca açıp okuduğum iki yazıdaki bilgileri aktarıyorum. Hangi bilginin sağlam, hangisinin belirsiz olduğunu tablodan görebilirsiniz.

Konu	Durum	Not
Kuralı ilk kim söyledi	Bilinmiyor	NN/g'nin bulduğu en eski yazılı iz Zeldman'ın 2001 kitabı. Kitap kuralı yaygın bir inanç olarak anlatıyor.
Kuralı destekleyen veri	Yok	NN/g'ye göre kuralı destekleyen yayımlanmış bir çalışma bulunmuyor.
Porter'ın çalışmasının ölçeği	Biliniyor	44 kullanıcı, 620 görev, 8.000'den fazla tıklama. Yazar ve tarih belli.
Hangi sitelerde test edildi	Bilinmiyor	Porter'ın yazısı test edilen siteleri adlandırmıyor.
Görevlerin nasıl seçildiği	Bilinmiyor	Yazı, görevlerin nasıl seçildiğini anlatmıyor.
Az tıklamanın hiç önemi yok mu	Açık soru	Porter'ın e-ticaret çalışmasında uzun yollar daha az satışla birlikte görülmüş. Neden sonuç ilişkisi kurulamamış.

Porter'ın çalışması, 2003 yılındaki sitelerle yapılmış tek bir çalışma. Sonucunu bugünün mobil uygulamalarına birebir taşımak doğru olmaz.

Yine de yönü açık. Kuralı savunan bir veri yok, onu çürüten veri ise var. Ben bu yüzden 3 tık kuralını bir ölçüt değil, bir efsane olarak görüyorum.

Mini test: iki menü, bir ürün

Aynı ürünü iki farklı menüde arayın. Menü A sığ: en fazla üç tıklamada ürüne inersiniz, ama etiketler belirsiz. Menü B daha derin: dört tıklama ister, ama her etiket ne içerdiğini söylüyor.

Klavyeyle de çalışır: Tab ile bir seçeneğe gelin, Enter'a basın. Ürün listesine indiğinizde doğru yerde olup olmadığınızı söyleyen bir mesaj çıkar.

Mini test

Görev: iki menüde de robot süpürgeyi bulun.

Menü A: sığ, belirsiz etiketler

En fazla 3 tıklamada ürüne inilir.

• Yaşam
  • Akıllı yaşam: Akıllı ampul, Robot süpürge (hedef), Hava temizleyici
  • Hobi: Dikiş makinesi, Boya seti, Kamp sandalyesi
  • Spor: Koşu bandı, Dambıl seti, Yoga matı
• Teknoloji
  • Akıllı cihazlar: Akıllı saat, Akıllı priz, Güvenlik kamerası
  • Ses ve görüntü: Kulaklık, Hoparlör, Projeksiyon cihazı
  • Bilgisayar: Dizüstü bilgisayar, Klavye, Monitör
• Ev & Stil
  • Ev yardımcıları: Ütü, Dikey süpürge, Çamaşır kurutma askısı
  • Dekorasyon: Lambader, Halı, Ayna
  • Mutfak: Kahve makinesi, Blender, Tost makinesi
• Fırsatlar
  • Haftanın seçkisi: Termos, Kulaklık, Masa lambası
  • Outlet: Sırt çantası, Saklama kabı, Bluetooth hoparlör

Menü B: derin, net etiketler

Ürüne inmek için 4 tıklama gerekir.

• Elektronik
  • Telefon ve aksesuar: Akıllı telefon, Şarj aleti, Telefon kılıfı
  • Bilgisayar ve tablet: Dizüstü bilgisayar, Tablet, Klavye
  • TV, ses ve görüntü: Televizyon, Kulaklık, Hoparlör
• Ev ve mutfak
  • Elektrikli ev aletleri
    • Süpürge ve temizlik: Dikey süpürge, Robot süpürge (hedef), Halı yıkama makinesi
    • Ütü ve buhar: Buharlı ütü, Ütü masası, Buhar kazanı
    • Isıtma ve soğutma: Vantilatör, Isıtıcı, Nem alma cihazı
  • Mutfak aletleri: Kahve makinesi, Blender, Tost makinesi
  • Mobilya: Kitaplık, Sandalye, Sehpa
• Spor ve outdoor
  • Fitness: Koşu bandı, Dambıl seti, Yoga matı
  • Kamp: Çadır, Kamp sandalyesi, Termos
• Kitap ve hobi
  • Kitap: Roman, Çocuk kitabı, Yemek kitabı
  • El işi: Dikiş makinesi, Boya seti, Örgü ipi

İki menüyü ben kurdum, gerçek bir sitenin menüsü değiller. Her düğmeye basış bir tıklama sayılır, Geri dahil. Sonuç sizin tahminlerinize bağlı, yani bu bir ölçüm sayılmaz.

Menü A'da tahmininiz ilk seferde tutarsa 3 tıklamada bitirirsiniz. Tutmazsa her yanlış dal size iki tıklamaya daha mal olur: biri içeri, biri geri. "Akıllı cihazlar" ve "Ev yardımcıları" en az "Akıllı yaşam" kadar olası görünüyor.

Menü B'de dört tıklama gerekiyor, ama geri dönmeniz pek gerekmiyor. Her adımda doğru yolda olduğunuzu etiketten anlıyorsunuz. NN/g'nin önerdiği güçlü bilgi kokusu (information scent) tam olarak bu.

Benim notum

Bir ekip menüsü için "her şey üç tık içinde olsun" dediğinde, ben önce hangi görevi kastettiklerini sorarım. Hangi görevin kaç adım sürdüğü bilinmeden konuşulan bir sayı, ekibe yol göstermez.

Menü tartışmalarında tıklama sayısı kolay ölçülür, bu yüzden çok konuşulur. Etiketin anlaşılır olup olmadığı ise ancak gerçek kullanıcıyla test edince görünür. Bana göre kuralın bu kadar uzun yaşamasının sebebi bu kolaylık.

Porter'ın yazısının sonundaki bir fikre katılıyorum. Kuralın niyeti iyi: tasarımcıyı kullanıcının ihtiyaç duyduğu bilgiye odaklıyor. Sorun, niyetin yanlış bir sayıya bağlanması.

Bugün için ders

Tıklama yerine kaybolmayı ölçün. Kullanıcının bir görevde kaç kez geri döndüğü, kaç kez tıkladığından daha çok şey söyler.

Etiketleri kullanıcının diliyle yazın

NN/g, menü öğelerine güçlü bilgi kokusu taşıyan adlar vermeyi öneriyor. Belirsiz, tanıdık olmayan ya da markaya özel adlardan kaçınmayı söylüyor. "Yaşam" ya da "Keşfet" gibi bir başlık, altında ne olduğunu anlatmaz.

Kullanıcıya nerede olduğunu gösterin

Derin bir yapı, kullanıcı yerini bildiği sürece sorun olmaz. NN/g bunun için breadcrumb ve yerel alt menü öneriyor. Çok adımlı yollarda kilit noktalara açılış sayfaları ya da gezinme merkezleri koymayı da öneriyor. Bu sayfalar aynı kategorideki kardeş sayfalara geçişi kolaylaştırır.

En sık görevleri öne alın

Her sayfayı üç tıklamaya sığdırmaya çalışmayın. En önemli bilgi arama görevlerini belirleyin ve onlara ana sayfadan ve diğer kilit sayfalardan bağlantı verin.

Sayfaları hızlı tutun

Tıklamanın bedeli, arkasından gelen bekleme kadardır. NN/g'ye göre yavaş üç tıklama, hızlı beşten kötü olabilir.

Varsayımı testle değiştirin

Menünüzün işleyip işlemediğini toplantı masasında göremezsiniz, kullanıcıyla test etmeniz gerekir. Birkaç kullanıcıya gerçek bir görev verin ve nerede geri döndüklerini not edin. Testin nasıl kurulacağını kullanılabilirlik testi rehberinde anlattım.

Kendi menünüzün nerede kullanıcı kaybettiğini görmek isterseniz, akışı ben inceleyebilirim: menü ve gezinme için UX Audit.