Bilgi mimarisi (information architecture) nedir?

Bilgi mimarisi neyi kapsar

Nielsen Norman Group'tan (NN/g) Jen Cardello, bilgi mimarisini iki parça olarak tanımlar. Birincisi, sitede hangi içerik ve işlevlerin bulunacağına karar vermek. İkincisi, bunlar arasındaki ilişkiyi kuran düzen, yapı ve adlandırma.

Bu iş tablolarda ve diyagramlarda yapılır. İçerik envanteri çıkarmak da kategori adlarını seçmek de bu işin parçasıdır. Cardello bunu kısaca şöyle söyler: bilgi mimarisi arayüzü besler.

Sık karıştırılan terim: navigasyon

Navigasyon, bilgi mimarisinin ekrandaki yüzüdür. Ana menü, yan menü, breadcrumb, filtreler ve footer birer navigasyon bileşenidir. Bilgi mimarisi ise bu bileşenlerin neyi göstereceğine karar veren yapıdır.

Sıra önemli: önce yapı kurulur, sonra navigasyon seçilir. Cardello'nun örneğinde ekip, ters L biçimli bir menüyü görüntüsünü beğendiği için seçer. Oysa bu menü en fazla dört seviye derinliğindeki sitelere uyar.

Cardello'ya göre wireframe çizmeye başlamadan önce bilgi mimarisinin kesinleşmesi gerekmez. Bence ana dalların yine de belli olması gerekir. Bir ekranı tasarlamadan önce o ekranın hangi dalda durduğunu sorarım.

Türkçe örnek: bir e-ticaret menüsü

Bir mağazanın altı ürünü olduğunu düşünün. Aynı ürünleri iki farklı mantıkla gruplayabilirsiniz.

Ağaç A, ürünleri depodaki raflar gibi dizer. Ağaç B, alışverişe gelen kişinin aklındaki sorudan yola çıkar. Termos iki ağaçta da var, ama başka ürünlerin yanında duruyor.

Hangisinin doğru olduğunu kullanıcının zihinsel modeli belirler. Bunu ancak kullanıcılarla test ederek öğrenirsiniz.

Nasıl test edilir

Kart sıralamada katılımcılar etiketli kartları kendilerine mantıklı gelen gruplara ayırır. Ağaç testinde ise görsel tasarımı ve içeriği çıkarılmış bir kategori ağacında belirli bir şeyin yerini bulmaları istenir.

NN/g'ye göre kart sıralama genelde son yapıyı vermez. Ortaya çıkan ağacı ayrıca bir ağaç testiyle doğrulamanız gerekir.

Neden önemli

Kullanıcı aradığını bulamazsa, o içerik onun için yok demektir. Bu yüzden bilgi mimarisi kullanılabilirliğin temelinde durur.

Görsel tasarım ne kadar özenli olursa olsun, yanlış dala konmuş bir ürünü kurtaramaz. Arama kutusu da bu açığı her zaman kapatmaz.

Nereden başlanır

Elinizde bir site varsa, ilk adım içerik envanteridir. Her sayfayı ve işlevi bir tabloya yazın.

Ardından envanteri gözden geçirin ve eskimiş ya da tekrarlanan içeriği işaretleyin. Kalanları gruplayın ve her gruba bir ad verin.

Adlandırma kolayca hafife alınır. Menüde yan yana duran "Çözümler", "Hizmetler" ve "Ürünler" başlıkları, kullanıcıya aradığı şeyin hangisinde olduğunu tahmin ettirir. Adları, müşterinin bu şeyleri anlatırken kullandığı kelimelerden seçin.

Son olarak ağacı test edin, sonra menüyü çizin. Sırayı ters çevirirseniz menüye uymayan içeriği bir yere sıkıştırmak zorunda kalırsınız.

İlgili terimler

• Kullanıcı merkezli tasarım: yapıyı kullanıcıdan yola çıkarak kurma yaklaşımı.
• Prototip: yapının ekrandaki ilk denemesi.
• UX: bilgi mimarisinin parçası olduğu üst disiplin.