5 saniye testi nedir, nasıl yapılır?

5 saniye testi nedir

5 saniye testinde katılımcı bir sayfayı yalnızca 5 saniye görür. Sonra sayfa kapanır ve ona ne hatırladığı sorulur. Hatırlanan şey, sayfanın ilk bakışta gerçekten anlattığı şeydir.

Terimi 2000'lerin ortasında Christine Perfetti ortaya attı. Bunu Eduard Kuric'in Smashing Magazine'deki 2023 tarihli vaka çalışması yazıyor. Kuric'e göre Perfetti'nin UIE'de 11 Eylül 2007'de yayımlanan makalesi, modern 5 saniye testinin ilk kaynağı sayılabilir.

Perfetti'ye göre amaç, bir içerik sayfasının ana amacını açık ve kısa biçimde anlatıp anlatmadığını görmektir. Kullanıcı sayfa hakkındaki asıl yargısına ilk anlarda varır, test de bu anları yakalar.

Yöntem sonradan bir kitaba da konu oldu. Paul Doncaster'ın 2014 tarihli "The UX Five-Second Rules" kitabı, Elsevier'deki tanıtımına göre 300'den fazla testten örnekler kullanıyor.

Canlı 5 saniye testi

Aşağıda aynı kurgusal ürünün iki açılış sayfası var. A versiyonunun başlığı belirsiz, B versiyonu ne sunduğunu açıkça söylüyor. Bir versiyon seçin, Başlat'a basın ve sayfa kapanınca soruyu cevaplayın.

Beş saniye size kısa gelirse "Süreyi kaldır" düğmesine basın. Sayfa siz hazır olana kadar ekranda kalır.

Bu düğmeyi WCAG 2.2'nin 2.2.1 numaralı başarı ölçütü yüzünden koydum. A düzeyindeki bu ölçüte göre kullanıcı süre sınırını kapatabilmeli, ayarlayabilmeli ya da uzatabilmelidir.

Canlı 5 saniye testi

İki versiyon yan yana

menula.example

MenülaÇözümlerHakkımızdaİletişim

Lezzetin dijital hali

Yeni nesil yaklaşımla işletmenizi geleceğe taşıyoruz.

Daha fazla bilgi

Başlık bir his anlatıyor, ürünü söylemiyor. Alt metin herhangi bir şirkete uyar. Beş saniye sonra okurun aklında büyük olasılıkla yalnızca "yemekle ilgili bir şey" kalır.

menula.example

MenülaNasıl çalışırFiyatlarGiriş

Kafe ve restoranınız için QR menü

Menünüzü bir kez yükleyin, kodu masaya koyun. Fiyatı değiştirdiğinizde müşteri yeni fiyatı hemen görür.

14 gün ücretsiz deneyin

Başlık ürünü ve kime hitap ettiğini söylüyor. Alt metin nasıl çalıştığını iki cümlede anlatıyor. Düğme bir sonraki adımı adıyla veriyor.

JavaScript kapalı olduğu için test çalışmıyor, iki versiyonu yukarıda yan yana görüyorsunuz. Canlı testte sayfa 5 saniye görünür, sonra gizlenir ve "Bu site ne sunuyor?" diye sorulur.

Menüla markası, iki açılış sayfası ve cevap seçenekleri benim kurgumdur, gerçek bir şirket değildir. Gerçek bir testte her katılımcı yalnızca bir versiyon görür. Burada ikisini de deneyebilirsiniz, ama ikinci denemede cevabı zaten biliyor olursunuz.

5 saniye testi nasıl yapılır

Perfetti'nin makalesindeki akış kısa ve tekrarlanabilir. Ben de testi bu sırayla kurarım.

1. Odaklı bir görev verin. Makalede test edilen sayfa Kızılhaç'ın bağış sayfası. Katılımcıya verilen görev şu: "Kızılhaç'a bağış yapmaya hazırsınız."
2. Süreyi önceden söyleyin. Katılımcıya sayfayı yalnızca 5 saniye göreceğini söyleyin. Aklında olabildiğince çok şey tutmasını isteyin.
3. Gösterin ve gizleyin. Sayfa 5 saniye ekranda kalır, sonra kapanır.
4. Hatırladıklarını yazdırın. Katılımcı aklında kalan her şeyi yazar. Sonra iki takip sorusu sorun. Makaledekiler "Bu sayfadaki en önemli bilgi nedir?" ve "Kızılhaç'a nasıl bağış yapardınız?" sorularıdır.

Makaleye göre test katılımcı başına yaklaşık 10 dakika sürer. Bu yüzden fuarda, konferansta ya da şirket kafeteryasında kısa sürede çok kişiye uygulanabilir.

Test kâğıt taslakla ya da PDF ile de çalışır. Yani tasarım daha ekrana dökülmeden kullanabilirsiniz.

Kızılhaç örneğinin sonucu öğretici. İlk tasarımda herkes sayfanın bağış toplamak için olduğunu anladı, ama katılımcılar yalnızca nakit bağışı biliyordu.

Hisse senedi, kıyafet ve uçuş mili de bağışlanabiliyordu ve bu bilgi sayfada yazıyordu. Yine de kimse fark etmedi. Seçenekleri öne çıkaran yeni tasarımı görenler ise 5 saniye sonra bütün seçenekleri hatırladı.

5 saniye testi ne ölçer, ne ölçemez

Test, sayfanın ilk bakışta ne anlattığını ölçer. Kuric'e göre amaç, katılımcının ilk izleniminin istediğiniz gibi olup olmadığını öğrenmektir. Ana mesaj geçti mi, insanlar şirketin adını hatırlıyor mu, sayfa ne kadar karmaşık görünüyor? Test bunlara cevap verir.

Ölçemediği şeyleri Lyssna'nın rehberi şöyle sıralar:

• Neyin fark edildiğini gösterir, ama nedenini göstermez.
• Görev tamamlama ya da hata oranı gibi davranış verisi üretmez.
• Sayfa bağlamından kopuk gösterilir. Katılımcı sayfaya hangi reklamdan ya da aramadan geldiğini bilmez.
• Katılımcı fark ettiği her şeyi hatırlamayabilir.

Bir de sayfa türü sınırı var. Perfetti, testin tek bir ana amacı olan sayfalarda en iyi sonucu verdiğini yazar.

Kuric, rehberlerin çok amaçlı arayüzler için aynı uyarıyı yaptığını aktarır. Ona göre bu arayüzlerde yöntemi tamamen bırakmak, ilk izlenimi ölçme imkânını da ortadan kaldırır.

Kullanıcının bir işi baştan sona yapıp yapamadığını bu test söylemez. Onun için kullanılabilirlik testi gerekir.

Neden 5 saniye?

Perfetti'ye göre süre uzayınca katılımcılar sayfayı bir tasarımcı gibi incelemeye başlar. Normalde kaçıracakları ayrıntıları fark ederler. Bu da ilk izlenimi bozar.

Ama 5 rakamı bir yasa değil. Kuric, bu sürenin büyük ölçüde araştırmacıların gözlemlerine dayandığını yazar. Ekibiyle yaptığı vaka çalışmasında katılımcılar sayfaları 2, 5 ya da 10 saniye gördü.

Sitenin ne için olduğunu yanlış söyleyenler süre uzadıkça azaldı. En belirgin fark 5 ile 10 saniye arasındaydı. Tutumla ilgili cevaplar ise süreden pek etkilenmedi.

Kuric'in önerisi, süreyi soru türüne ve sayfanın görsel karmaşıklığına göre seçmektir.

İyi bir 5 saniye testi sorusu

İyi soru tek bir şeyi sorar ve cevabı önermez. Lyssna'nın rehberi bunun için iki örnek verir. "Hangi öğeler öne çıktı?" tarafsızdır. "Belirgin harekete geçirici düğmemizi fark ettiniz mi?" ise cevabı yönlendirir.

Kuric üç soru türü tanımlar:

• Tutum sorusu: sayfayı 1–7 arası bir ölçekte, örneğin çirkinden çekiciye doğru puanlatmak.
• Hedef tanıma sorusu: belirli bir öğeyi sormak, örneğin logodaki şirket adını.
• Hafıza dökümü: katılımcıdan hatırladığı her şeyi anlatmasını istemek.

Soru sayısını düşük tutun. Lyssna, katılımcı yorulduğu için en fazla 5–8 soru önerir.

Bileşik soruları ikiye bölün. Lyssna'nın örneği şu: "Bu sayfa ne hakkındaydı ve görsel hiyerarşi dikkatinizi ana değer önerisine nasıl yönlendirdi?" iki ayrı sorudur.

Benim ilk sorum hep aynıdır: "Bu site ne sunuyor?" Katılımcı cevabı kendi kelimeleriyle verirse sayfanın gerçekte ne anlattığını daha iyi görürsünüz. Yukarıdaki demoda çoktan seçmeli soru kullandım, çünkü sonucu hemen göstermek istedim.

Kaç katılımcı gerekir

Perfetti'nin makalesi bir katılımcı sayısı vermez. Lyssna'nın rehberi ana kalıpları görmek için genelde 5–10 katılımcının yeterli olduğunu yazar. Belirli bir hedef kitlede 5–6, genel ilk izlenim testinde 8–10 kişiyi önerir.

Bir kişi testi yaklaşık 10 dakikada bitirdiği için sayıyı artırmak ucuzdur. A ve B gibi iki versiyonu karşılaştırıyorsanız her versiyona ayrı katılımcı grubu ayırın. Aynı kişi ikinci versiyonu gördüğünde cevabı zaten bilir.

Örneklem büyüklüğünü genel olarak nasıl düşündüğümü kaç kullanıcıyla test etmeli rehberinde anlattım.

Landing page ve ana sayfa için kullanım

5 saniye testinin en iyi çalıştığı yer açılış sayfasıdır. Açılış sayfasının genelde tek bir işi vardır: ziyaretçiye ne sunduğunu anlatıp onu bir adıma götürmek. Bu, Perfetti'nin tarif ettiği tek amaçlı sayfaya birebir uyar.

Süre baskısı da gerçek. Jakob Nielsen'in 2011 tarihli NN/g yazısına göre sayfadan ayrılma olasılığı ilk birkaç saniyede çok yüksektir. Kalma ya da ayrılma kararı için ilk 10 saniye kritiktir. Nielsen'in tavsiyesi, değer önerisini 10 saniye içinde anlatmaktır.

Açılış sayfası testinde ben şu sorulara cevap ararım:

• Ziyaretçi ne sunulduğunu ve kimin için olduğunu söyleyebiliyor mu?
• Ana düğmeyi hatırlıyor mu?
• Cevaplarda ürünün faydası geçiyor mu, yoksa yalnızca adı mı?

Sayfanın geri kalanını nasıl kurduğumu landing page kalıbı sayfasında anlattım.

Ana sayfada dikkatli olun. Perfetti, ana sayfaların ve büyük gezinme sayfalarının çok sayıda görev ve kullanıcı tipine hizmet ettiği için daha az işe yarar sonuç verdiğini yazar. Lyssna ise ana sayfayı ilk temas noktası olarak iyi bir aday sayar.

Soru doğru seçilirse bence ikisi de haklı. Ana sayfada "Bu site ne sunuyor?" sorusu işe yarar. "Bu sayfadaki her şeyi anladınız mı?" sorusu ise yaramaz.

Sonuçları nasıl okursunuz

Önce cevapları gruplayın. Aynı şeyi farklı kelimelerle söyleyenleri bir araya koyun ve sayfanın amacını doğru söyleyenleri sayın.

Sonra kelimelere bakın. Başlıktaki kelimeler cevaplarda geçiyorsa başlık işini yapıyor demektir. Kimse ana düğmeyi anmıyorsa düğme ya görünmüyor ya da ne yaptığını söylemiyor.

Bir değişiklik yapın ve testi yeni bir grupla tekrarlayın. Perfetti'nin Kızılhaç örneğinde de asıl sonucu ikinci tur verdi. Yeni tasarımı görenler, ilk tasarımda kimsenin fark etmediği bağış seçeneklerini hatırladı.

Benim notum

A versiyonundaki gibi bir his cümlesi, ürünü yapan ekibe yeterli görünebilir. Ekip ürünü iyi bildiği için başlığın neyi söylemediğini fark etmez. Bence 5 saniye testi bu körlüğü dışarıdan bir gözle görmenin en ucuz yollarından biri.

Testi bir kullanılabilirlik oturumunun ilk dakikasına eklemeyi severim. Katılımcı ürünü kullanmadan önce ilk izlenimini alırım, sonra asıl görevlere geçerim. Böylece tek oturumdan iki tür veri çıkar.

Kendi sayfanızın ilk 5 saniyede ne anlattığından emin değilseniz, UX Audit ile açılış sayfanızı ve bir akışınızı baştan sona inceleyebilirim. Başlık, değer önerisi ve ana düğme ilk baktığım yerlerdir.