UX writing nedir? Mikro metin nasıl yazılır?

Kısaca

UX writing, ekranda okunan her kelimeyi tasarımın parçası sayar. Buton yazısı da renk ve boşluk gibi çalışır, kullanıcıya ne olacağını söyler.

• Mikro metin, arayüzdeki kısa metinlerdir. Buton, hata, boş durum, onay penceresi ve yer tutucu bunlara girer.
• İyi mikro metin ilk okumada anlaşılır ve kullanıcıyı bir sonraki adıma götürür.
• Türkçede iki iş daha çıkar: hitabı her ekranda aynı tutmak ve değişkenlere gelen ekleri doğru çekmek.

UX writing nedir, ux writer ne yapar?

Nielsen Norman Group (NN/g) UX writing'i, insanların bağlamını, ihtiyacını ve davranışını gözeten, üzerinde düşünülmüş bilgi yazmak olarak tanımlar. NN/g'ye göre bu iş görsel ve etkileşim tasarımıyla pek çok beceriyi paylaşır. Yazar, kullanıcıyla piksel yerine kelimeyle iletişim kurar.

Ux writer, yani UX metin yazarı, bu metinleri tasarımcıyla birlikte yazar. Önce kullanıcının o anda ne bildiğine bakar, sonra bir sonraki adımı en az kelimeyle tarif eder. Pazarlama metni yazmaz, çünkü kullanıcı ürünü zaten açmıştır ve bir işi bitirmek ister.

Küçük ekiplerde çoğu zaman ayrı bir ux writer olmaz, metni tasarımcı yazar. Ben de projelerde mikro metni wireframe aşamasında yazarım, çünkü ekranın düzeni metne göre değişir.

Mikro metin türleri

Mikro metin, tek başına okunduğunda bile işini yapması gereken kısa metindir. En sık karşılaştığım beş tür şunlardır:

Buton ve bağlantı yazıları

NN/g, komut adlarında en fazla 2 ila 4 kelime kullanmayı ve fiille başlamayı önerir. Etiket, komut seçilince ne olacağını göstermelidir. Bu yüzden "Gönder" yerine "Değişiklikleri kaydet" yazarım.

Hata mesajları

Hata mesajı, ne olduğunu ve nasıl düzeltileceğini söyler. Bu konuyu örnekleriyle hata mesajı kalıbında ayrıca anlattım.

Boş durum metinleri

Liste ya da ekran boşken görünen metin, neden boş olduğunu ve kullanıcının ne yapabileceğini anlatır. Türlerini ve örneklerini boş durum kalıbında topladım.

Onay pencereleri

Jakob Nielsen, onay penceresinde genel evet ve hayır seçenekleri yerine her seçeneğin sonucunu söyleyen butonlar önerir. Ona göre "Emin misiniz?" sorusu kullanıcıya bilgi vermez, bu yüzden insanlar düşünmeden onaylar. Pencere silinecek nesneyi adlandırmalı ve etkisini söylemelidir.

Nielsen bir uyarı da yapar: onay penceresi çok sık çıkarsa insanlar soruyu okumayı bırakır. Onayı geri alınamayan ya da ciddi sonucu olan işlere saklayın, mümkün olan her yerde geri alma sunun.

Yer tutucular

Yer tutucu (placeholder), boş alanın içindeki soluk metindir. Katie Sherwin'in NN/g yazısı, yer tutucunun etiket yerine kullanılmasını zararlı bulur. Kullanıcı yazmaya başlayınca metin kaybolur ve ne istendiğini aklında tutmak zorunda kalır.

Aynı yazıya göre soluk gri metnin kontrastı düşüktür ve bazı ekran okuyucular yer tutucuyu okumaz. Önerilen çözüm, etiketi ve ipucunu alanın dışına, görünür biçimde koymaktır. Form düzeni için form tasarımı sayfasına bakabilirsiniz.

İyi mikro metnin ilkeleri

Okuduğum kaynaklar farklı kelimeler kullanıyor ama aynı yere varıyor. Ben bu ilkeleri aşağıdaki başlıklarda topladım.

Açık

NN/g sade dilin ilk okumada anlaşılması gerektiğini söyler. Jargonu yalnızca kitleniz zaten kullanıyorsa yazın. Google'ın Material iletişim ilkeleri de sade ve doğrudan yazmayı, jargondan ve uydurma özellik adlarından kaçınmayı önerir.

Kısa

Material ilkelerindeki ifade şöyle: kısa olun ama robot gibi değil. Material kısa metni, göz gezdirerek okunabilen küçük parçalar olarak tarif eder. Kısaltırken anlamı kaybetmeyin. "Kaydet" yetmiyorsa nesneyi de yazın.

Yararlı

Material, kullanıcıya yalnızca o işte gereken ayrıntıyı göstermeyi önerir. Bir diyalog ya da bildirim yazarken, işlemi anlatmak için hangi bilginin gerektiğini düşünün. Hata anında ton da değişebilir: gündelik, sohbet havasındaki dil destekleyici ve ayrıntılı bir dile döner.

Aynı özellik için her ekranda aynı kelimeyi kullanın. Bir kontrolden söz ederken de üzerindeki yazıyı anın. Material'in önerisi bu yöndedir; ben "Kaydet butonuna basın" yerine "Kaydet'e basın" yazarım.

Canlı örnek: dört metni yeniden yazın

Mikro metin yeniden yazma

• Buton

  Profil düzenleme ekranının altındaki buton.

  Kötü hali

  Ad soyadAyşe Yılmaz

  Şehirİzmir

  Gönder

  Önerilen hali

  Ad soyadAyşe Yılmaz

  Şehirİzmir

  Değişiklikleri kaydet

  Ne düzeldi: Fiille başlıyorSonucu söylüyor

• Onay penceresi

  Bir klasörü silmeden önce çıkan pencere.

  Kötü hali

  Emin misiniz?

  Bu işlem geri alınamaz.

  HayırEvet

  Önerilen hali

  “Mart faturaları” klasörü silinsin mi?

  İçindeki 12 dosya da silinir. Bu işlem geri alınamaz.

  VazgeçKlasörü sil

  Ne düzeldi: Neyin silineceğini söylüyorSonucu söylüyorButonlar eylemi adlandırıyor

• Hata

  Ödeme adımında kart reddedildiğinde çıkan metin.

  Kötü hali

  Kart numarası

  •••• •••• •••• 4821

  Hata 402: İşlem gerçekleştirilemedi.

  Önerilen hali

  Kart numarası

  •••• •••• •••• 4821

  Bu kartın son kullanma tarihi geçmiş. Başka bir kartla deneyin.

  Ne düzeldi: Kod yerine sebepÇözüm öneriyor

• Yer tutucu

  Teslimat formundaki telefon alanı.

  Kötü hali

  Telefon numaranızı girin

  Önerilen hali

  Cep telefonu

  Örnek: 0532 123 45 67. Kurye teslimattan önce bu numarayı arar.

  Ne düzeldi: Etiket alanın dışındaİpucu yazarken kaybolmuyorNeden istendiğini söylüyor

Dört metin de benim uydurduğum örneklerdir, gerçek bir ürüne ait değildir. Her kartta butona basınca önerilen hal ve neyin düzeldiği görünür. Butona yeniden basınca kötü hale dönersiniz.

Dört örnekte de düzeltmeye aynı soruyla başladım: kullanıcı bu metni okuduktan sonra ne yapacak? Kötü haller sistemin durumunu anlatıyor. Önerilen haller kullanıcıya bir sonraki adımı söylüyor.

Türkçede hitap: sen mi, siz mi?

İngilizcede "you" iki hitabı da karşılar, Türkçede ise seçim yapmanız gerekir. Benim kuralım şu: birini seçin ve her ekranda aynı tutun. Sık gördüğüm hata, başlığın "siz", ipucunun "sen" demesidir.

Hangi hitabı ne zaman seçtiğimi arayüzde sen mi, siz mi yazısında anlattım. Kısa butonlarda "Hesabımı oluştur" gibi birinci tekil yazılar iki hitapla da çalışır.

Material'e göre İngilizcede ikinci kişi çoğu zaman daha doğrudan ve açıktır. Sahiplik vurgulanacaksa birinci kişi de kullanılabilir, ama ikisi aynı ifadede karışmamalıdır. Türkçede "Hesabınızı oluşturun" ya da "Hesabımı oluştur" yazın, "Hesabımı oluşturun" yazmayın.

Değişkene ek eklemek: {ad}'a sorunu

Türkçe arayüzlerde en çok karşıma çıkan yerelleştirme hatalarından biri budur. Geliştirici {ad}'a gibi sabit bir şablon yazar. Ad Burak olunca sorun çıkmaz, Ayşe olunca ekranda "Ayşe’a" yazar.

İngilizcede "Send to {name}" her adla çalışır. Türkçede ek, adın sesine göre değişir. Çeviri dosyasında tek satır gibi duran bu metin aslında küçük bir dilbilgisi işidir.

Kural

Yönelme hali ekini büyük ünlü uyumu belirler. Ekler genellikle kelimenin son ünlüsüne uyar. Kalın ünlüler a, ı, o, u; ince ünlüler e, i, ö, ü'dür.

1. Adın son ünlüsünü bulun. Kalınsa ek -a, inceyse -e olur.
2. Ad ünlüyle bitiyorsa iki ünlü yan yana gelmez. Araya kaynaştırma harfi y girer: -ya ya da -ye.
3. Özel adlara gelen ekleri kesme işaretiyle ayırın. TDK'nin örneği: Fatih Sultan Mehmet’e.

Bu kural her adı çözmez. Bazı alıntı kelimelerin son ünlüsü kalındır ama ek ince gelir: "saat" kelimesi "saate" olur. Kemal ve Hilal adları da böyledir. TDK sözlüğü hilal için "l ince okunur" der, kemal maddesinde de "kemale ermek" deyimi geçer. Bu yüzden Kemal’e ve Hilal’e yazılır.

Türkçe ek hesaplayıcı

Kuralla bulunan doğru çekimler:

Ad	Yönelme hali	Neden
Mehmet	Mehmet’e	Son ünlü e, ince. Ünsüzle bitiyor.
Burak	Burak’a	Son ünlü a, kalın. Ünsüzle bitiyor.
Ayşe	Ayşe’ye	Son ünlü e, ince. Ünlüyle bitiyor, araya y girer.
Doğa	Doğa’ya	Son ünlü a, kalın. Ünlüyle bitiyor, araya y girer.
Öykü	Öykü’ye	Son ünlü ü, ince. Ünlüyle bitiyor, araya y girer.
Kemal	Kemal’e	Kural a der ama ad ince okunur. İstisna listesinden gelir.

Kural basittir: adın son ünlüsü kalınsa -a, inceyse -e gelir; ad ünlüyle bitiyorsa araya y girer. Kemal gibi sonu ince okunan adları kural bilemez, bunlar benim küçük istisna listemden gelir.

Geliştiriciyle nasıl çözersiniz?

Benim önerdiğim iki yol var. Birincisi, cümleyi eke gerek kalmayacak biçimde kurmaktır: "Ayşe’ye gönder" yerine "Alıcı: Ayşe" ve altında "Gönder" butonu. Bu çoğu zaman en sağlam çözümdür.

Ek şartsa, kodda yukarıdaki kuralla hesaplatın ve istisnalar için küçük bir liste tutun. Şirket ve kurum adlarında dikkatli olun: TDK'ye göre kurum ve iş yeri adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz. Kısaltmalara gelen ekler ise ayrılır, örneğin TDK'nin.

Büyük harf, küçük harf ve İ sorunu

TDK'ye göre her cümle büyük harfle başlar. Tabela ve levhalardaki kelimeler de büyük harfle başlar; TDK'nin örnekleri "Giriş" ve "Çıkış". Kitap, bildiri ve makalelerde ise ana başlıktaki kelimelerin tamamı, alt başlıklarda her kelimenin ilk harfi büyük yazılır.

Arayüzde bu başlık kurallarını uygulamıyorum. Buton, sekme ve ekran başlıklarında yalnızca ilk kelimeyi büyük yazarım: "Değişiklikleri Kaydet" yerine "Değişiklikleri kaydet". Kullanıcı bu başlıkları kitap adı gibi değil, kısa bir cümle gibi okur.

Özel adlar her zaman büyük harfle başlar. "İzmir şubesi" yazarken şehir büyük, şube küçük kalır.

Noktalı İ

Türkçede iki ayrı i harfi vardır: noktalı i ile İ, noktasız ı ile I. MDN'nin örneğinde "istanbul" kelimesi toLocaleUpperCase("en-US") ile "ISTANBUL" olur. Aynı kelime toLocaleUpperCase("TR") ile "İSTANBUL" olur.

CSS'te text-transform: uppercase kullanıyorsanız sayfada lang="tr" olmalı. MDN, Türkçedeki iki i ve iki büyük-küçük harf eşleşmesini not eder; tarayıcı dili lang özniteliğinden okur. Dile özgü harf desteği MDN'ye göre tarayıcıdan tarayıcıya değişir. Sonucu gerçek cihazda kontrol edin.

Yayından önce mikro metin kontrolü

Bir ekranı yayına almadan önce metinleri bu sorularla tek tek okurum:

• Her buton fiille mi başlıyor ve basınca ne olacağını söylüyor mu?
• Onay penceresi silinecek ya da değişecek şeyin adını veriyor mu? Butonlarda "Evet" ve "Tamam" kaldı mı?
• Hata metni sebebi ve çözümü söylüyor mu, yoksa yalnızca bir kod mu gösteriyor?
• Her alanın görünür bir etiketi var mı? Yer tutucu etiketin yerini tutuyor mu?
• Hitap baştan sona aynı mı?
• Değişkenli metinler kalın ünlülü, ince ünlülü ve ünlüyle biten adlarla denendi mi?
• Büyük harfe çevrilen yazılarda İ ve I doğru görünüyor mu?

En çok atlanan iki soru sondakiler. Tasarım dosyasında örnek ad "Burak" olunca {ad}'a şablonu doğru görünür. Sorun ancak gerçek bir kullanıcı adıyla ortaya çıkar.

Benim notum

Audit'lerde metin sorunlarını çoğu zaman tasarım sorunu diye not ederim, çünkü kullanıcı ikisini ayırmaz. Bence "Tamam" yazan bir onay butonu da yanlış yere konmuş bir buton kadar hataya yol açabilir.

Türkçe ürünlerde en sık karışık hitap ve sabit ek şablonları görüyorum. İkisi de çeviri dosyasında gözden kaçar, ekranda gerçek veriyle ortaya çıkar. Bu yüzden metni "Ayşe" ve "Doğa" gibi gerçekçi adlarla denerim.

Yeni bir ekibe ilk adım olarak tek sayfalık bir metin rehberi öneririm. Hitap kararı ve sık kullanılan buton yazıları o sayfada durur. Ürününüzün mikro metinlerine dışarıdan bir göz isterseniz UX Audit bunlara da bakar.