Avrupa Erişilebilirlik Yasası (EAA): kimleri kapsar, ne istiyor?

Kısaca

Hukuki danışmanlık değildir.Bu sayfa direktif metnini benim okumamla özetliyor. Her AB ülkesi direktifi kendi yasasına aktarmakla yükümlü. Karar vermeden önce o yasayı okuyun ve bir hukukçuya danışın.

• Resmi adı Direktif (AB) 2019/882. 17 Nisan 2019 tarihli, AB Resmi Gazetesi L 151'de 7 Haziran 2019'da yayımlandı.
• Kapsamda belirli ürünler ve tüketicilere sunulan belirli hizmetler var. E-ticaret bunlardan biri.
• Üye ülkeler kuralları 28 Haziran 2025'ten itibaren uyguluyor.
• Hizmet sunan mikro işletmeler hizmet gerekliliklerinden muaf.
• Direktif EN 301 549'u ya da WCAG'yi adıyla anmıyor. Uyum karinesini AB Resmi Gazetesi'nde yayımlanan uyumlaştırılmış standartlara bağlıyor.

EAA nedir?

EAA, ürün ve hizmetlerin erişilebilirlik gerekliliklerini AB genelinde uyumlu hale getiren bir direktiftir. Tüzük gibi doğrudan uygulanmaz. Her üye ülke metni kendi yasasına aktarmak zorundaydı.

Madde 31'e göre aktarma için son tarih 28 Haziran 2022'ydi. Ülke yasaları 28 Haziran 2025'ten itibaren uygulanıyor.

AB'de kamu kurumlarının site ve uygulamaları için ayrı bir metin var: 2016/2102 sayılı Direktif. 46. gerekçe iki direktifin erişilebilirlik gerekliliklerinin uyumlu olmasını istiyor. EAA'nın online satış kuralları ise satıcının kamu ya da özel olmasına bakmıyor.

Kimleri kapsar?

Madde 2 kapsamı iki listede sayıyor. Birincisi 28 Haziran 2025'ten sonra piyasaya sürülen ürünler. İkincisi o tarihten sonra tüketicilere sunulan hizmetler.

Hizmetler

Hizmet	Direktifte
E-ticaret	Madde 2(2)(f) ve 3(30)
Tüketici bankacılığı	Madde 2(2)(d) ve 3(28)
E-kitap ve okuma yazılımı	Madde 2(2)(e)
Yolcu taşımacılığı	Madde 2(2)(c)
Elektronik haberleşme hizmeti	Madde 2(2)(a)
Görsel-işitsel medya hizmetlerine erişim	Madde 2(2)(b)

Madde 3(30)'a göre e-ticaret hizmeti, tüketici sözleşmesi kurmak için site ya da mobil uygulama üzerinden uzaktan sunulan hizmettir. 43. gerekçe bu kuralları her türlü ürün ya da hizmetin online satışına uyguluyor.

Tüketici bankacılığının tanımı Madde 3(28)'de. Tüketici kredileri, ödeme hizmetleri, ödeme hesapları ve elektronik para bu tanıma giriyor.

Ulaşımda bir istisna var. Şehir içi, banliyö ve bölgesel taşımacılıkta yalnızca etkileşimli self servis terminaller kapsamda (Madde 2(2)(c)).

Ürünler

Ürün	Direktifte
Bilgisayar donanımı ve işletim sistemi	Madde 2(1)(a)
Self servis terminal	Madde 2(1)(b)
Haberleşme ya da medya cihazı	Madde 2(1)(c) ve (d)
E-okuyucu	Madde 2(1)(e)

Bir e-ticaret sitesi, bankacılık uygulaması ya da bilet satan bir uygulama yapıyorsanız hizmet listesine bakın.

Tarihler ve geçiş süreleri

Bilmeniz gereken tarihler Madde 31 ve 32'de:

• 28 Haziran 2022: Üye ülkelerin direktifi kendi yasalarına aktarması için son gün (Madde 31(1)).
• 28 Haziran 2025: Ülke kurallarının uygulanmaya başladığı gün (Madde 31(2)).
• 28 Haziran 2027: Üye ülkeler 112 acil çağrılarının cevaplanmasına dair kuralları en geç bu tarihten itibaren uygulamayı seçebilir (Madde 31(3)).
• 28 Haziran 2030: Geçiş süresi bitiyor. Hizmet sağlayıcılar bu tarihe kadar, daha önce yasal olarak kullandıkları ürünlerle hizmet vermeyi sürdürebilir (Madde 32(1)).

Madde 32 iki ayrıntı daha ekliyor. 28 Haziran 2025'ten önce yapılan hizmet sözleşmeleri sona erene kadar değişmeden sürebilir, ama o tarihten itibaren en fazla beş yıl. Üye ülkeler de o tarihten önce kullanılmaya başlanan self servis terminallerin ekonomik ömrü boyunca çalışmasına izin verebilir. Bu süre, kullanıma girişten itibaren 20 yılı geçemez.

Geçiş süresini web sitesi ya da uygulama için bir erteleme sanmayın. Ben bu süreyi eski donanım ve süren sözleşmeler için yazılmış bir pencere olarak okuyorum. Kendi durumunuzu hukukçunuza sorun.

Mikro işletme muafiyeti

Madde 3(23) mikro işletmeyi şöyle tanımlıyor: 10 kişiden az çalıştıran ve yıllık cirosu ya da yıllık bilanço toplamı 2 milyon avroyu aşmayan işletme.

Madde 4(5) hizmet sunan mikro işletmeleri hizmet gerekliliklerinden ve ilgili yükümlülüklerden muaf tutuyor. Yani bu ölçütü karşılayan küçük bir online mağaza hizmet gerekliliklerine uymak zorunda değil.

Ürün tarafında tablo farklı. Mikro işletmeler için genel bir muafiyet yok. 71. gerekçe yalnızca yükün hafif tutulmasını istiyor. Örneğin Madde 14(4), ürünle ilgilenen mikro işletmeleri orantısız yük değerlendirmesini belgelemekten muaf tutuyor.

53. gerekçe bir uyarı da yapıyor. İşletmenin 2003/361/AT sayılı Tavsiyedeki koşulları gerçekten karşılaması gerekiyor. Madde 4(6) üye ülkelerin mikro işletmelere rehber ve araç sunmasını istiyor.

Deneyin: kapsamda mıyım?

Dört soruyu cevaplayın. Araç cevaplarınızı direktifin 2., 3. ve 4. maddeleriyle karşılaştırır ve bir ön sonuç verir. Her gerekçenin yanında ilgili madde yazar.

Kapsamda mıyım?

Bu soru akışı JavaScript ile çalışır. Aynı bilgi yukarıdaki kapsam tablolarında ve mikro işletme bölümünde var.

Sorular Direktif (AB) 2019/882'nin 2., 3. ve 4. maddelerine dayanıyor. Sonuç bir ön kontroldür, kesin hüküm değildir. Ülke yasaları ayrıntı ekleyebilir. Hukuki danışmanlık değildir.

Sonuç ne çıkarsa çıksın, son kararı satış yaptığınız ülkenin yasası verir. Araç yalnızca nereden başlayacağınızı gösterir.

Ne isteniyor?

Gereklilikler Ek I'de. Hizmetler için Bölüm III ve IV geçerli (Madde 4(3)). Site ve mobil uygulamalar için ölçüt dört ilke: algılanabilir, işletilebilir, anlaşılabilir ve sağlam.

47. gerekçeye göre bunlar 2016/2102 sayılı Direktifte kullanılan dört ilke ve bu direktif için de geçerli. WCAG 2.2 de başarı kriterlerini aynı dört ilke altında topluyor. Ayrıntısını WCAG rehberinde anlattım.

Sektöre özel kalemler

• E-ticaret (Ek I, Bölüm IV (g)): Sorumlu ekonomik işletmeci sağlıyorsa satılan ürün ve hizmetin erişilebilirlik bilgisi verilmeli. Kimlik tespiti, güvenlik ve ödeme işlevleri de erişilebilir olmalı.
• Tüketici bankacılığı (Bölüm IV (e)): Kimlik tespiti, e-imza, güvenlik ve ödeme dört ilkeye uymalı. Bilgiler Avrupa Konseyi dil çerçevesinin B2 seviyesini aşmayan bir dille yazılmalı.
• E-kitap (Bölüm IV (f)): Yardımcı teknolojiyle uyum, gezinilebilir içerik ve erişilebilirlik üst verisi isteniyor. Dijital hak yönetimi erişilebilirlik özelliklerini engellememeli.

Ödeme bu listede iki kez geçiyor, ben de ilk oraya bakıyorum. Checkout kalıbı sayfasında sık kırılan noktaları topladım.

Belgeleme ve beyan

Madde 13(2) ve Ek V, hizmetin gereklilikleri nasıl karşıladığının genel koşullarda ya da eşdeğer bir belgede açıklanmasını istiyor. Bu bilgi erişilebilir biçimde ve hizmet sürdükçe yayında kalmalı.

Madde 14 iki istisna tanıyor: gerekliliğin ürün ya da hizmette temel bir değişiklik gerektirmesi ve orantısız yük. Orantısız yük, Ek VI'daki ölçütlerle değerlendirilir. Sonuçlar beş yıl saklanmalı. Orantısız yüke dayanan hizmet sağlayıcı değerlendirmeyi en az beş yılda bir yenilemeli. Bu yola başvuran, mikro işletme değilse yetkili makama bildirmeli.

EN 301 549 ve WCAG ile ilişkisi

Direktif metni EN 301 549'u ya da WCAG'yi adıyla anmıyor. Bunu metinde özellikle aradım.

Madde 15'e göre, referansı AB Resmi Gazetesi'nde yayımlanan uyumlaştırılmış standartlara uyan ürün ve hizmetlerin direktife de uyduğu varsayılır. Standartları Avrupa standardizasyon kuruluşları hazırlıyor.

W3C'nin AB politikaları sayfasına göre kamu sitelerine dair 2016/2102 sayılı Direktif EN 301 549'u kullanıyor. Bu standart web içeriği için WCAG 2.1 AA'yı değiştirmeden içine alıyor.

EAA için yayımlanmış uyumlaştırılmış standardın güncel durumunu AB Resmi Gazetesi'nden kontrol edin. Ben ekiplere WCAG 2.2 AA ile başlamalarını öneriyorum. WCAG 2.2, 12 Aralık 2024 tarihli W3C tavsiyesi ve aynı dört ilkeye dayanıyor.

Denetim ve yaptırım

Denetimi üye ülkeler yapıyor. Madde 23, hizmetlerin uyumunu kontrol edecek usuller kurmalarını istiyor. Şikâyetler izlenmeli, eksiklerin giderildiği de doğrulanmalı.

Cezaları da her ülke kendisi belirliyor. Madde 30 cezaların etkili, orantılı ve caydırıcı olmasını istiyor. Uyumsuzluğun boyutu, etkilenen birim ve kişi sayısı da hesaba katılmalı.

Ülke ülke ceza tutarı vermiyorum, çünkü her ülkenin resmi metnini okumadım. Size ceza tutarı söyleyen birine kaynağını sorun. Kaynak, o ülkenin aktarma yasası olmalı.

AB'ye satan Türk şirketleri için ne anlama geliyor?

Hukuki danışmanlık değildir.Bu bölüm benim yorumum. Şirketinizin durumu için AB'deki hedef ülkenin yasasını bilen bir hukukçuya danışın.

Direktif şirketin nerede kurulduğuna değil, AB'de ne sunduğuna bakıyor. Madde 2(2) hizmetleri "tüketicilere sunulan" hizmetler olarak tanımlıyor. 60. gerekçe de üçüncü ülkelerden gelen ürünlerde ithalatçıya sorumluluk yüklüyor.

Benim okumam şu: AB'deki tüketicilere online satış yapan bir Türk e-ticaret şirketi, mikro işletme değilse EAA'yı ciddiye almalı. Şirketin Türkiye'de kurulmuş olması tek başına muafiyet sağlamıyor gibi görünüyor.

Türkiye'de ayrıca 2025/10 sayılı Genelge var. Ayrıntılarını erişilebilirlik genelgesi rehberinde yazdım. Aşağıdaki tablo yalnızca iki tarafın resmi kaynaklarından doğruladığım kalemleri karşılaştırıyor.

Kalem	EAA (Direktif 2019/882)	Genelge 2025/10
E-ticaret	Kapsamda (Madde 2(2)(f))	6563 sayılı Kanun kapsamındaki e-ticaret hizmet sağlayıcıları kapsamda
Bankalar	Tüketici bankacılığı kapsamda (Madde 2(2)(d))	Bankalar kapsamda
Ulaşım	Hava, otobüs, raylı ve deniz yolcu taşımacılığının dijital unsurları	Ulaşım hizmeti veren özel kuruluşlar kapsamda
Ölçüt	Ek I'deki gereklilikler; uyumlaştırılmış standartlara uyum karinesi (Madde 15)	WCAG 2.2'ye dayanan Kontrol Listesi - A Seviyesi
İşletme büyüklüğü	Hizmet sunan mikro işletmeler muaf (Madde 4(5))	Bakanlığın duyurusunda büyüklüğe göre muafiyet geçmiyor
Yaptırım	Cezaları üye ülkeler belirliyor (Madde 30)	Uymayan site ve uygulamaların bilgisi kamuoyuyla paylaşılacak

İki metin aynı ekibe iki ayrı iş çıkarabilir. Yine de EAA'nın dört ilkesi WCAG'nin ilkeleriyle aynı, Genelgenin listesi de WCAG 2.2'ye dayanıyor. Bu yüzden tek bir erişilebilirlik çalışması iki tarafa da yarar.

Ne yapmalı: adım adım

1. Kapsamı netleştirin. Yukarıdaki aracı kullanın. Sonra sattığınız ülkenin aktarma yasasını hukukçunuzla okuyun.
2. Akışları sıralayın. Kayıt, ürün sayfası, sepet, ödeme ve hesap ekranlarını listeleyin. Ödeme ve kimlik tespiti direktifte ayrıca anılıyor.
3. Elle test edin. Klavyeyle gezin, ekran okuyucuyla dinleyin. Yöntemi erişilebilirlik denetimi rehberinde adım adım yazdım.
4. Görselleri gözden geçirin. Her ürün fotoğrafının ürünü anlatan bir alt metni olmalı. Alt metin yazımı rehberi burada işinize yarar.
5. Erişilebilirlik bilgisini yazın. Ek V'in istediği açıklamayı genel koşullara ya da ayrı bir sayfaya ekleyin.
6. Bankacılıkta dili sadeleştirin. Ek I'deki B2 sınırını metinleriniz için ölçü alın.

Benim notum

EAA'yı okurken en çok ödemeye verilen ağırlık dikkatimi çekti. E-ticarette de bankacılıkta da kimlik tespiti ve ödeme ayrıca anılıyor.

Bir ödeme akışında ilk sorum şu: 3D Secure penceresi açılınca klavye odağı nereye gidiyor? Sonra kart alanlarının etiketlerine ve hata mesajlarının ekran okuyucuya ulaşıp ulaşmadığına bakarım. Bu noktalar satışın tam son adımında duruyor.

Ürününüzü bu gözle kontrol ettirmek isterseniz UX Audit WCAG 2.2'nin temel kontrollerini içerir. Uyum belgesi yerine geçmez, ama nereden başlayacağınızı gösterir.