WCAG nedir? WCAG 2.2 ve AA seviyesi

Kısaca

WCAG, bir sitenin ya da uygulamanın engelli kişilerce kullanılıp kullanılamadığını test edilebilir kurallarla ölçer. Her kurala başarı kriteri denir ve her biri bir seviyeye bağlıdır.

Bugün bakmanız gereken sürüm WCAG 2.2. AA hedefi, A ve AA seviyesindeki 55 kriterin hepsini karşılamak demektir.

• Kurallar dört ilkeye dayanır: algılanabilir, işletilebilir, anlaşılabilir, sağlam.
• WCAG 2.2, 2.1'e 9 yeni kriter ekledi ve 4.1.1 Parsing kriterini kaldırdı.
• Türkiye'de 2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi, kamu kurumları ve bankalar gibi kuruluşlardan A seviyesi kontrol listesine ve WCAG 2.2'ye uyum istiyor.

WCAG nedir, kim yayımlar?

WCAG'nin açılımı Web Content Accessibility Guidelines'tır. 2025/10 sayılı Genelge'de Web İçeriği Erişilebilirlik Kılavuzu adıyla geçer. W3C, WCAG'yi teknik bir standart arayanlara yönelik bir metin olarak tanıtır.

Teknik metinleri Accessibility Guidelines Working Group (AG WG) geliştirir. Bu grup, W3C'nin Web Accessibility Initiative (WAI) çatısı altında çalışır.

Sürümlerin tarihleri şöyle:

• WCAG 2.0: 11 Aralık 2008.
• WCAG 2.1: 5 Haziran 2018.
• WCAG 2.2: 5 Ekim 2023. Metin 12 Aralık 2024'te güncellendi.

Tarihli bir adresteki standart değişmez. WCAG 2.2'ye uyan içerik 2.1 ve 2.0'a da uyar. W3C en güncel sürümü kullanmayı önerir.

WCAG 2.2'nin bir ISO karşılığı da var. W3C'ye göre ISO/IEC 40500:2025, Ekim 2023 tarihli WCAG 2.2 ile aynı metindir.

WCAG 3 adını da duymuş olabilirsiniz. O henüz erken bir taslak. W3C'nin SSS sayfası, WCAG 3'ün tamamlanmasına daha yıllar olduğunu yazıyor. Bugünkü işler için ölçüt WCAG 2.2'dir.

Dört ilke: POUR

WCAG'deki her kural dört ilkeden birine bağlanır. İngilizce adlarının baş harflerinden ötürü bu ilkelere POUR denir. İlkelerin altında toplam 13 yönerge var. Her yönergenin altında da test edilebilir başarı kriterleri yer alır.

Tanımlar W3C metninden benim çevirimdir.

Algılanabilir (Perceivable)

Bilgi ve arayüz parçaları, kullanıcının algılayabileceği biçimde sunulmalı. Örnek kriterler: 1.1.1 Metin dışı içerik, 1.4.3 Kontrast.

İşletilebilir (Operable)

Arayüz parçaları ve gezinme kullanılabilir olmalı. Örnek kriterler: 2.1.1 Klavye, 2.5.8 Hedef boyutu.

Anlaşılabilir (Understandable)

Bilgi ve arayüzün işleyişi anlaşılır olmalı. Örnek kriterler: 3.3.1 Hatanın belirtilmesi, 3.3.2 Etiket.

Sağlam (Robust)

İçerik, yardımcı teknolojiler dahil farklı yazılımlarca yorumlanabilecek kadar sağlam olmalı. Örnek kriterler: 4.1.2 Ad, rol, değer.

Ben bu dört ilkeyi bir kontrol sırası olarak da kullanırım. Önce kullanıcının içeriği görüp duyabildiğine bakarım, sonra onu kullanıp anlayabildiğine. En son, kodun ekran okuyucuya doğru bilgiyi verip vermediğini kontrol ederim.

A, AA ve AAA seviyeleri

WCAG üç uyum seviyesi tanımlar: en düşük A, ortada AA, en yüksek AAA. Seviyeler birikimlidir. AA uyumu için bir sayfanın tüm A ve tüm AA kriterlerini karşılaması gerekir.

Şekil: Seviyeler iç içedir. Sayıları WCAG 2.2 metnindeki kriter listesinden saydım, kaldırılan 4.1.1 dahil değil.

A seviyesi en temel engelleri kaldırır. Klavyeyle kullanılamayan bir menü ya da metin karşılığı olmayan bir buton görseli burada takılır.

AA seviyesi kontrast, metin büyütme, odak görünürlüğü ve 320 piksel genişlikte yeniden akış gibi kuralları ekler.

AAA seviyesi en sıkı olanıdır. Örneğin metin kontrastı için 4,5:1 yerine 7:1 ister. Yine de W3C, AAA'nın bütün bir site için genel kural yapılmasını önermez. Gerekçesi, bazı içeriklerin AAA kriterlerinin hepsini karşılayamamasıdır.

W3C ayrıca AAA'yı karşılayan içeriğin bile her engel türü ve derecesindeki herkes için erişilebilir olmayacağını not eder. Ben seviyeyi bu yüzden bir taban çizgisi olarak görürüm. Engelli kullanıcılarla yapılan testin yerini tutmaz.

Kontrast kriterlerini kendi renklerinizle denemek isterseniz kontrast hesaplayıcıyı kullanabilirsiniz. İki rengi girersiniz, oranın 1.4.3 ve 1.4.6 eşiklerini geçip geçmediğini görürsünüz.

WCAG 2.2 ile gelen yeni başarı kriterleri

WCAG 2.2, 2.1'e 9 başarı kriteri ekledi. W3C'nin "What's New in WCAG 2.2" sayfasına göre bunların ikisi A, dördü AA, üçü AAA seviyesindedir.

No	Kriter	Seviye
2.4.11	Odak gizlenmez (asgari) (Focus Not Obscured (Minimum))	AA
2.4.12	Odak gizlenmez (gelişmiş) (Focus Not Obscured (Enhanced))	AAA
2.4.13	Odak görünümü (Focus Appearance)	AAA
2.5.7	Sürükleme hareketleri (Dragging Movements)	AA
2.5.8	Hedef boyutu (asgari) (Target Size (Minimum))	AA
3.2.6	Tutarlı yardım (Consistent Help)	A
3.3.7	Tekrarlı giriş (Redundant Entry)	A
3.3.8	Erişilebilir kimlik doğrulama (asgari) (Accessible Authentication (Minimum))	AA
3.3.9	Erişilebilir kimlik doğrulama (gelişmiş) (Accessible Authentication (Enhanced))	AAA

W3C sayfası yeni kriterleri kullanıcı hikayeleriyle anlatıyor. Örneğin 2.5.7 ve 2.5.8'in arkasında eli titreyen emekli bir kullanıcı var. Yardım, form ve giriş kriterleri ise bilişsel engeli olan bir market çalışanının hikayesine bağlanır.

Yeni kriterler pratikte ne istiyor?

Odak kriterleri (2.4.11, 2.4.12, 2.4.13). Klavyeyle gezen kullanıcı, odağın nerede olduğunu her an görmeli. Yapışkan bir başlık ya da açılır bir bant odaktaki alanı tamamen örtüyorsa sayfa AA'yı geçemez.

Sürükleme ve hedef boyutu (2.5.7, 2.5.8). Sürükleyerek sıralanan bir liste, yukarı ve aşağı butonlarıyla da sıralanabilmeli. Küçük ikon butonlar ya en az 24 × 24 CSS piksel olmalı ya da çevresinde yeterli boşluk bırakılmalı.

Yardım ve form kriterleri (3.2.6, 3.3.7). Destek bağlantısı her sayfada aynı sırada durmalı. Ödeme adımında az önce yazılan teslimat adresi, fatura adresi için otomatik dolmalı ya da seçilebilir olmalı.

Giriş kriterleri (3.3.8, 3.3.9). Yalnızca şifre hatırlamaya ya da bulmaca çözmeye dayanan bir giriş, bellek ya da dikkat güçlüğü yaşayan kullanıcıyı kapıda bırakır. AA seviyesinde başka bir yol ya da bir yardım mekanizması gerekir.

4.1.1 Parsing kaldırıldı

WCAG 2.2'de 4.1.1 Parsing kriteri artık yok, W3C onu eskimiş sayıyor. Bu kriter, tarayıcıların ve yardımcı teknolojilerin kodu doğru okuyabilmesi için konmuştu.

W3C'nin SSS sayfasına göre bugün tarayıcılar kod hatalarını çok daha iyi ele alıyor. Yardımcı teknolojiler de kodu doğrudan değil, tarayıcı üzerinden okuyor. Eskiden 4.1.1'e takılan sorunlar artık 1.3.1 ya da 4.1.2 gibi kriterlerde yakalanıyor.

Hâlâ WCAG 2.0 ya da 2.1'e göre çalışıyorsanız da W3C'nin notu açık: HTML ya da XML kullanan içerik için 4.1.1 her zaman karşılanmış sayılır. Bunun dışında 2.0 ve 2.1 kriterleri 2.2'de esasen aynı kaldı.

Kriter filtresi: hangi kriter kimin işi?

Bir audit'te bulguyu doğru kişiye iletmek, bulgunun kendisi kadar önemlidir. Aşağıdaki listede hedef seviyenizi ve rolünüzü seçin. Liste ve sayaç buna göre değişir.

Kriter filtresi

Bu listede 27 kriter var.

• A 1.1.1 Metin dışı içerik Non-text Content

  Kullanıcıya gösterilen her görselin aynı işi gören bir metin karşılığı olur.

  TasarımcıGeliştirici

• A 1.3.1 Bilgi ve ilişkiler Info and Relationships

  Görsel olarak verilen yapı, örneğin başlık ya da liste, kodda da belirlenebilir.

  Geliştirici

• A 1.4.1 Rengin kullanımı Use of Color

  Renk, bilgiyi ya da bir eylemi göstermenin tek görsel yolu olmaz.

  Tasarımcı

• AA 1.4.3 Kontrast (asgari) Contrast (Minimum)

  Metinde kontrast en az 4,5:1, büyük metinde en az 3:1 olur.

  Tasarımcı

• AA 1.4.4 Metni yeniden boyutlandırma Resize Text

  Metin, içerik ya da işlev kaybı olmadan %200'e kadar büyütülebilir.

  Geliştirici

• AAA 1.4.6 Kontrast (gelişmiş) Contrast (Enhanced)

  Metinde kontrast en az 7:1, büyük metinde en az 4,5:1 olur.

  Tasarımcı

• AA 1.4.10 Yeniden akış Reflow

  İçerik 320 CSS piksel genişlikte iki yönlü kaydırma gerektirmeden kullanılır.

  TasarımcıGeliştirici

• AA 1.4.11 Metin dışı kontrast Non-text Contrast

  Arayüz parçalarının ve grafiklerin gerekli kısımları, yanlarındaki renge karşı en az 3:1 kontrast taşır.

  Tasarımcı

• A 2.1.1 Klavye Keyboard

  Tüm işlevler klavyeyle kullanılabilir.

  Geliştirici

• A 2.4.3 Odak sırası Focus Order

  Tab ile gezinirken odak, anlamı ve kullanımı bozmayan bir sırayla ilerler.

  Geliştirici

• A 2.4.4 Bağlantı amacı Link Purpose (In Context)

  Her bağlantının nereye gittiği, metninden ya da çevresinden anlaşılır.

  Tasarımcı

• AA 2.4.7 Odak görünürlüğü Focus Visible

  Klavyeyle kullanılan arayüzde odak göstergesi görünür.

  TasarımcıGeliştirici

• AA 2.4.11 Odak gizlenmez (asgari) Focus Not Obscured (Minimum)

  Odaktaki öğe, sayfanın kendi içeriği tarafından tamamen kapatılmaz.

  TasarımcıGeliştirici2.2 ile yeni

• AAA 2.4.12 Odak gizlenmez (gelişmiş) Focus Not Obscured (Enhanced)

  Odaktaki öğenin hiçbir parçası sayfanın kendi içeriği tarafından kapatılmaz.

  TasarımcıGeliştirici2.2 ile yeni

• AAA 2.4.13 Odak görünümü Focus Appearance

  Odak göstergesi, öğenin çevresine çizilen 2 CSS piksel kalınlığında bir çerçeve kadar alan kaplar. Odaklı ve odaksız hal arasında en az 3:1 kontrast olur.

  Tasarımcı2.2 ile yeni

• AA 2.5.7 Sürükleme hareketleri Dragging Movements

  Sürükleyerek yapılan her iş, sürüklemeden tek bir işaretçiyle de yapılabilir, örneğin tıklayarak.

  TasarımcıGeliştirici2.2 ile yeni

• AA 2.5.8 Hedef boyutu (asgari) Target Size (Minimum)

  Tıklama ve dokunma hedefleri en az 24 × 24 CSS piksel olur ya da yeterli boşlukla ayrılır.

  Tasarımcı2.2 ile yeni

• A 3.1.1 Sayfanın dili Language of Page

  Sayfanın varsayılan dili yazılımla belirlenebilir, örneğin lang="tr".

  Geliştirici

• A 3.2.6 Tutarlı yardım Consistent Help

  Sayfalarda tekrar eden yardım yolları, örneğin iletişim bağlantısı, sayfanın geri kalanına göre hep aynı sırada durur.

  Tasarımcı2.2 ile yeni

• A 3.3.1 Hatanın belirtilmesi Error Identification

  Sistem bir giriş hatası bulursa, hatalı alan belirtilir ve hata metinle anlatılır.

  TasarımcıGeliştirici

• A 3.3.2 Etiket ya da yönerge Labels or Instructions

  Kullanıcıdan bilgi istenen her yerde bir etiket ya da yönerge bulunur.

  Tasarımcı

• AA 3.3.3 Hata önerisi Error Suggestion

  Hata bulunduğunda ve düzeltme biliniyorsa, kullanıcıya bir öneri gösterilir.

  Tasarımcı

• A 3.3.7 Tekrarlı giriş Redundant Entry

  Aynı süreçte daha önce girilen bilgi tekrar gerekiyorsa, otomatik dolar ya da seçilebilir.

  TasarımcıGeliştirici2.2 ile yeni

• AA 3.3.8 Erişilebilir kimlik doğrulama (asgari) Accessible Authentication (Minimum)

  Girişte şifre hatırlamak ya da bulmaca çözmek gibi bir test zorunluysa, başka bir yol ya da yardım sunulur.

  TasarımcıGeliştirici2.2 ile yeni

• AAA 3.3.9 Erişilebilir kimlik doğrulama (gelişmiş) Accessible Authentication (Enhanced)

  Asgari kuralın daha sıkı hali. Nesne tanıma ve kişisel içerik istisnaları burada yoktur.

  TasarımcıGeliştirici2.2 ile yeni

• A 4.1.2 Ad, rol, değer Name, Role, Value

  Her arayüz parçasının adı ve rolü kodda belirlenir, durumu yardımcı teknolojilere iletilir.

  Geliştirici

• AA 4.1.3 Durum mesajları Status Messages

  Durum mesajları, odak taşınmadan ekran okuyuculara iletilebilir.

  Geliştirici

Liste, WCAG 2.2'deki 86 kriterden sık kontrol ettiğim 27'sini içerir. Kısa açıklamalar W3C metninden benim özetimdir. Tasarımcı ve geliştirici etiketleri W3C'nin değil, benim iş bölümümdür. Seviye seçimi birikimlidir: AA seçince A kriterleri de görünür.

Birçok kriter iki rolün ortak işidir. Odak göstergesini tasarımcı çizer, geliştirici onu kaybetmeyecek şekilde kodlar. Ben bu kriterleri raporda iki kişiye birden atarım.

Türkiye'de mevzuat: 2025/10 sayılı Genelge

2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi 20 Haziran 2025 tarihlidir. 21 Haziran 2025 tarihli ve 32933 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı.

Genelge, web siteleri ve mobil uygulamaların "Kontrol Listesi - A Seviyesi" ile WCAG 2.2'ye uygun hale getirilmesini istiyor. Kamu kurumları, üniversiteler, belediyeler, bankalar ve özel hastaneler gibi kuruluşlara 1 yıl süre veriyor. 6563 sayılı Kanun kapsamında e-ticaret yapan hizmet sağlayıcıların süresi 2 yıl.

İzleme sonunda erişilebilir olduğu tespit edilen kuruluşlara Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı 2 yıl süreyle Erişilebilirlik Logosu kullanım hakkı verecek. Kontrol listesi ve kılavuz Bakanlığın sitesinde yayımlanıyor.

Not: Bu bölüm hukuki danışmanlık değildir. Kendi durumunuz için genelgenin Resmî Gazete'deki tam metnini okuyun ve bir hukukçuya danışın.

Benim notum

Genelge A seviyesindeki kontrol listesini işaret etse de ben audit'lerde AA'ya bakarım. Kontrast ve odak görünürlüğü AA kriterleridir. Soluk metinli ya da odağı görünmeyen bir sayfa, A seviyesini geçse bile zor kullanılır.

Audit'lerde en sık gördüğüm sorunlar kodun derinlerinde değil, tasarım dosyasındadır. Soluk gri bir yardım metni ya da yalnızca kırmızıyla işaretlenen bir hatalı alan buna örnektir. Bunlar tasarım aşamasında düzelirse geliştiriciye sonradan çok daha az iş kalır.

WCAG 2.2'nin yeni kriterleri arasında en çok 2.4.11'i önemsiyorum. Yapışkan başlıklar ve çerez bantları odaktaki alanı kapatabiliyor. Bunu bulmanın yolu basit: fareyi bırakıp sayfayı Tab tuşuyla baştan sona gezmek.

Bir saatte yapabileceğiniz ilk tur

Tam bir uyum denetimi her kriteri tek tek test eder. İlk turu ise bir ekip kendi başına bir saatte yapabilir. Ben şu sırayla başlarım:

1. Sayfanın kodunda lang="tr" var mı diye bakın (3.1.1).
2. Gövde metni, yardım metni ve buton yazılarının kontrastını ölçün (1.4.3).
3. Fareyi bırakın, ana akışı yalnızca Tab, Enter ve ok tuşlarıyla bitirmeye çalışın (2.1.1, 2.4.7, 2.4.11).
4. Tarayıcıyı %200'e büyütün, sonra pencereyi 320 piksel genişliğe daraltın (1.4.4, 1.4.10).
5. Formu bilerek yanlış doldurun ve hata mesajının neyi, nerede söylediğine bakın (3.3.1, 3.3.3).
6. Ekran okuyucuyu açıp butonların adını dinleyin. "Buton" diye okunan bir ikon, adı eksik bir ikondur (4.1.2).

Bu tur her sorunu bulmaz. Ama ilk audit'e girmeden önce en görünür engelleri temizler ve ekibe kriterlerin dilini öğretir.

Bu kontrolleri kendi ürününüzde yaptırmak isterseniz UX Audit WCAG 2.2'nin temel kontrollerini de içerir. Audit'in nasıl yürüdüğünü UX audit rehberinde anlattım. Ben erişilebilirliği kullanılabilirliğin bir parçası olarak ele alırım.