Tasarım aboneliği mi, sabit fiyatlı proje mi?

Kısaca

Dört model de aynı şeyi satar: tasarımcının zamanını. Fark, o zamanın nasıl ölçüldüğünde ve iş uzarsa faturayı kimin ödediğindedir.

• Talepleriniz sürekli ve küçükse abonelik ya da art arda sprintler mantıklıdır.
• Ne istediğinizi ekran ekran yazabiliyorsanız sabit fiyatlı proje alın.
• İş iki haftaya sığıyorsa tek bir sprint yeter.
• Ne istediğinizi henüz bilmiyorsanız önce sorunu bulun, modeli sonra seçin.

Aşağıdaki seçici, iş tipinizi ve sürenizi bir modele eşler. Fiyat tahmini yapmaz.

Dört model nasıl çalışır?

Tasarım aboneliği (design subscription)

Aylık sabit bir ücret ödersiniz ve bir talep sırası açılır. Tasarımcı sıradaki işi alır, bitirir, bir sonrakine geçer. Ay sonunda devam eder ya da durdurursunuz.

Güçlü yanı öngörülebilirliktir. Her küçük iş için teklif istemezsiniz, ay başında ne ödeyeceğinizi bilirsiniz.

Zayıf yanı boş haftalardır. O ay talep yazmadıysanız ücret yine ödenir. Bir de abonelik genelde istediğinizi tasarlar, neyi istemeniz gerektiğini sorgulamaz.

Sabit fiyatlı proje

Kapsamı yazarsınız, karşı taraf tek bir fiyat ve teslim tarihi verir. İş tahminden uzun sürerse o süreyi teklifi veren taraf öder.

Bu riski bilen teklif veren, fiyata bir pay ekler. Kapsam ne kadar belirsizse bu pay o kadar büyür. Kapsamı net yazmak bu yüzden fiyatı da düşürür.

Zayıf yanı değişikliktir. Yolda eklenen her akış yeni bir pazarlık demektir. Teklifte değişikliğin nasıl fiyatlanacağı yazmıyorsa imzadan önce sorun.

Saatlik freelance

Tasarımcı çalıştığı saati yazar, siz saat başına ödersiniz. Ne yapılacağı belli değilken en esnek modeldir.

Risk bu kez sizde. İş uzadıkça fatura büyür ve son rakamı iş bitince öğrenirsiniz. Saatlik çalışıyorsanız toplam saat için bir üst sınır koyun.

Sprint

Sprint, süresi baştan sabit olan bir çalışma dönemidir. Süre değişmez, o süreye neyin sığacağı konuşulur.

Fiyat dönem başına bellidir, kapsam ise dönemin içinde esner. Sabit fiyat ile abonelik arasında duran bir modeldir: tek bir dönem alıp bırakabilir, gerekirse art arda açabilirsiniz.

Risk kimde?

Bir model seçerken asıl sorulacak soru şudur: iş uzarsa ya da değişirse kim öder? Tabloyu bu soruya göre kurdum.

Model	Fiyat ne zaman belli	Uzarsa kim öder
Abonelik	Her ay başı.	Siz, yeni ayın ücretiyle.
Sabit fiyatlı proje	İşten önce.	Teklifi veren. Kapsam değişirse siz.
Saatlik freelance	İş bitince.	Siz, her saatiyle.
Sprint	Dönem başı.	Siz, bir sonraki dönemle.

Her model riski bir tarafa yükler. Abonelikte boş ayın riski sizdedir. Sabit fiyatta tahmin hatasının riski karşı taraftadır ve fiyata yansır.

Yazılım geliştirmede bu gerilim eski bir konudur. 2001 tarihli Çevik Yazılım Geliştirme Manifestosu'nun değerlerinden biri, bir plana uymak yerine değişime cevap vermektir. Sabit fiyatlı proje ise tanımı gereği bir plana bağlıdır.

Bence kapsam gerçekten belliyse plan işe yarar. Belli değilse plan, her değişikliğin pahalıya geldiği bir sözleşmeye dönüşür.

"Sprint" kelimesi neden üç farklı şey anlatıyor?

Teklif okurken "sprint" kelimesini en az üç anlamda görürsünüz. Karıştırmamak için hangisinin kastedildiğini sorun.

• Scrum sprinti. 2020 tarihli Scrum Rehberi, sprinti bir ay ya da daha kısa, sabit uzunlukta bir dönem olarak tanımlar. Rehbere göre kapsam, sprint içinde ürün sahibiyle netleştirilip yeniden konuşulabilir.
• Tasarım sprinti. GV'nin tarif ettiği tasarım sprinti beş günlük bir süreçtir. Pazartesi hedef konur, cuma günü prototip müşterilerle test edilir. Sonunda elinizde gerçekçi bir prototip olur ve sırada ne yapacağınızı bilirsiniz. Yayına çıkan bir ürün olmaz.
• Hizmet sprinti. Bir stüdyonun sattığı, süresi ve fiyatı sabit bir tasarım ya da geliştirme dönemidir. Benim sattığım sprint bu türdendir.

Üçünde de ortak olan şey sabit süredir. Fark, dönemin sonunda elinize ne geçtiğindedir. Teklifte bunu yazılı görün.

Hangi model size uyar?

İşinizin tipini ve süresini seçin. Seçici size bir model, bu modelin gerekçesini ve ux.center'daki karşılığını gösterir.

Model seçici

Seçici JavaScript ile çalışır. Aynı eşleme kuralları aşağıdaki tabloda da yazıyor.

Bu seçici fiyat tahmini yapmaz. İş tipinizi ve sürenizi bir çalışma modeline eşler, eşleme kuralları benim kendi kurallarımdır. Her seçimde önerilen model, gerekçesi ve ux.center'daki karşılığı değişir.

Aynı kuralları düz bir tablo olarak da yazdım:

İş tipi	Süre	Uyan model
Sürekli küçük talepler	2 hafta	Sprint.
Sürekli küçük talepler	1–3 ay	Abonelik ya da art arda sprintler.
Sürekli küçük talepler	3 aydan uzun	Abonelik ya da ekibe bir tasarımcı.
Kapsamı belli bir proje	2 hafta	Sprint.
Kapsamı belli bir proje	1–3 ay	Sabit fiyatlı proje.
Kapsamı belli bir proje	3 aydan uzun	Aşamalara bölünmüş sabit fiyatlı proje.
Henüz belirsiz	2 hafta	Saatlik danışmanlık ya da kısa bir teşhis.
Henüz belirsiz	1–3 ay	Önce teşhis, sonra sprint ya da proje.
Henüz belirsiz	3 aydan uzun	Önce teşhis, sonra yeniden seçim.

Kurallar bir başlangıç noktası. Sınırda kalan bir işte karar çoğu zaman 15 dakikalık bir görüşmede netleşir.

Abonelik ne zaman yanlış seçimdir?

Abonelik iyi bir modeldir ama her işe uymaz. Ben şu durumlarda başka bir model öneririm.

• Tek seferlik bir iş varsa. Yeni bir uygulamanın ilk sürümü bir projedir. Aylık bir sıraya yazınca ne zaman biteceği belirsizleşir.
• Sorunun ne olduğunu bilmiyorsanız. Sıra, ona yazdığınız talep kadar iyidir. Yanlış talebi her ay hızla üretmek de bir kayıptır.
• Talep akışı düzensizse. İki ay yoğun, bir ay boş geçen bir işte boş ayın ücretini de ödersiniz.
• Kodun da yazılması gerekiyorsa. Yalnızca tasarım teslim eden bir abonelikte, tasarımı koda çevirecek ekibin maliyeti ayrıca gelir.

Aboneliğin doğru seçim olduğu durum da açıktır. Ürün yayında, tasarım sistemi kurulu ve ekip her hafta ne istediğini biliyor. Talepler küçük, birbirine benzer ve kimse her biri için teklif beklemek istemiyor.

Böyle bir ekipte abonelik, tasarımcıyı kadroya almadan düzenli tasarım gücü almanın yoludur. Bir koşulla: talepleri yazan kişi, ürünün sorunlarını gerçekten bilen biri olmalı.

Abonelik açmadan önce son üç aya bakın. Kaç tasarım talebiniz oldu ve hangi haftalar boş geçti? Bu iki sayı, aboneliğin size uyup uymadığını çoğu zaman söyler.

Sabit fiyat ne zaman işe yarar?

Sabit fiyat, kapsamı yazılabilen işler içindir. Ekran listesini çıkarabiliyorsanız, boş, yükleniyor ve hata hallerini de sayabiliyorsanız, sabit fiyat size en net rakamı verir.

Teklifleri karşılaştırırken kalemlere bakın: kaç ekran, hangi platform, araştırma var mı, kod dahil mi? Bu kalemleri uygulama tasarımı fiyatları rehberinde tek tek anlattım.

Uzun bir iş için tek bir sabit fiyat yerine aşamalı teklif isteyin. İlk aşama bittiğinde ne öğrendiğinize göre sonrakini yeniden konuşursunuz. Bir ekiple çalışmaya başlamadan önce sorulacak soruları da UX ajansı nasıl seçilir rehberinde topladım.

Örnek: aynı ekip, dört model

Bir e-ticaret ekibi düşünün. Ödeme akışı mobilde çok terk ediliyor. Bir de her hafta kampanya bannerı ve küçük ekran düzeltmeleri geliyor.

Bu ekibin elinde aslında iki ayrı iş var. Biri kapsamı yazılabilen bir proje, öbürü süresiz bir talep akışı.

• Hepsini aboneliğe yazarsa: ödeme akışı da sıraya girer. Banner talepleri araya girdikçe akışın bitiş tarihi kayar.
• Hepsini sabit fiyatlı projeye yazarsa: haftalık küçük işler için her seferinde teklif ister. Teklif yazmak, işin kendisinden uzun sürer.
• Hepsini saatlik freelance ile yaparsa: iki iş de yürür ama ödeme akışının toplam maliyetini iş bitmeden bilemez.
• İşleri ayırırsa: ödeme akışı için bir sprint ya da sabit fiyatlı proje, haftalık talepler için abonelik ya da ekipteki bir tasarımcı.

Benim önerim dördüncüsü. Bir modeli bütün işlere zorlamak yerine, her işi kendi tipine uyan modele vermek daha ucuza gelir. Ödeme akışında neyin bozuk olduğunu da önce bir ödeme sayfası incelemesiyle bulurum.

Teklif okurken her modelde ne sorulur?

Model ne olursa olsun, imzadan önce şu soruların yazılı cevabını isteyin.

• Abonelikte: aynı anda kaç talep yürüyor? Ayın ortasında durdurursam ne olur?
• Sabit fiyatta: hangi ekranlar dahil? Kaç tur revizyon var? Kapsam değişirse yeni fiyat nasıl hesaplanıyor?
• Saatlikte: haftalık saat raporu geliyor mu? Toplam için bir üst sınır var mı?
• Sprintte: dönem kaç gün? Sonunda elime tasarım dosyası mı, prototip mi, kod mu geçiyor? Sığmayan iş ne oluyor?

Hepsinde ortak iki soru daha var. Dosyaların ve kodun sahipliği ödemeyle size geçiyor mu? İşi kim yapıyor, o kişiyle konuştunuz mu?

Cevabı belirsiz kalan her soru, ileride bir anlaşmazlığa dönüşebilir. Bu soruları ilk görüşmede sorarsanız gelen teklifleri birbiriyle karşılaştırmanız da kolaylaşır.

ux.center'da hangi model var?

Ben abonelik satmıyorum. Onun yerine, abonelikte aranan esnekliği sprintle veriyorum.

• Tasarla & Yayınla Sprinti: $1.999 / 2 hafta. Tasarım ve kod birlikte, sizin reponuza gider. Bir sonraki iş gününde başlar.
• Sprintte aynı anda tek talep üzerinde çalışırım. Hedefim her talebi 24 saatte teslim etmek.
• Aylık bağlayıcı ücret yok. Sprint bitince bırakabilir ya da bir sonrakini açabilirsiniz.
• Sabit fiyatlı proje: kapsamı anlatırsınız, 24 saat içinde tek bir fiyat ve teslim tarihi gönderirim.

Ödeme peşin, kredi kartıyla. Fiyatlar USD cinsindendir, KDV dahil değildir. Tüm tekliflerin süresini ve ödeme yolunu fiyatlar sayfasında görebilirsiniz.

Bu modelin sınırı da belli. Aynı anda birden fazla talebin yürümesi gerekiyorsa sprint size uymaz, çünkü talepler sırayla ilerler.

Benim notum

Bence model sorusu çoğu zaman bir belirsizliği erteleme isteğidir. Abonelik, "ne yapacağımızı sonra düşünürüz" demenin rahat bir yoludur.

Ben o belirsizliği önce küçültmeyi tercih ederim. Ürün yayındaysa bir UX audit neyin bozuk olduğunu gösterir. Liste elinize geçince iş, ya bir sprinte ya da bir projeye dönüşür.

Abonelikte gözümde en büyük risk, talebi yazan kişinin tasarımcı olmamasıdır. Sıraya "bu ekranı yenileyelim" yazılır, ekranın neden kötü çalıştığı sorulmaz. Sprinti bu yüzden kapsamı birlikte seçerek başlatıyorum.