Double Diamond nedir? Çift elmas modeli

Kısaca

Double Diamond, bir tasarım projesinin adımlarını iki elmas şekliyle anlatır. Design Council'a göre model, her tasarım ve inovasyon projesini anlatmanın basit bir yoludur. Hangi yöntemi ya da aracı kullandığınız fark etmez.

Şema, hangi aşamada ne düşündüğünüzü ve ne zaman karar vereceğinizi gösterir. Ben ekiple ilk toplantıda bu şemayı çizerim. Böylece herkes şu an hangi elmasta olduğumuzu görür.

UX sürecini adım adım anlattığım UX tasarımı rehberinde Double Diamond'a kısaca değinmiştim. Bu sayfa modelin kendisini anlatıyor.

Dört aşama: Keşfet, Tanımla, Geliştir, Teslim et

İlk elmas problemle, ikinci elmas çözümle ilgilidir. İki elmasın birleştiği noktada net bir problem tanımı durur. Design Council'ın ilk tarifinde bu noktanın çıktısı bir tasarım özetidir.

Elmas şeması

1. Keşfet İlk elmas · ıraksama

Amaç

Problemi varsaymak yerine anlamak. Sorundan etkilenen insanlarla konuşur, onlarla zaman geçirirsiniz. Design Council'ın ilk tarifinde bu aşama, verilen görevi sorgulamak ve kullanıcı ihtiyaçlarını araştırmaktır.

Yöntemler

Kullanıcı görüşmesi, kullanıldığı yerde gözlem, analitik verisi ve destek talepleri. Gerekirse çok kaba bir prototiple ilk tepkiyi görmek.

Çıktı

Görüşme notları, gözlemler ve ham veriler. Bu aşamada henüz bir karar yoktur, bol malzeme vardır.

2. Tanımla İlk elmas · yakınsama

Amaç

Keşfette öğrendiklerinizle zorluğu yeniden çerçevelemek. Toplanan malzeme anlamlandırılır ve tek bir probleme indirilir.

Yöntemler

Notları benzerliğe göre kümelemek, persona ve kullanıcı yolculuğu haritası çıkarmak.

Çıktı

Tasarım özeti (design brief): çözülecek problem, kimin için olduğu ve başarının neye bakılarak anlaşılacağı.

3. Geliştir İkinci elmas · ıraksama

Amaç

Net tanımlanmış probleme farklı cevaplar üretmek. Başka alanlardan ilham alınır, çözümler farklı insanlarla birlikte tasarlanır.

Yöntemler

Eskiz, akış taslağı, wireframe, kullanıcılarla ya da ekiple ortak tasarım oturumu, tıklanabilir prototip.

Çıktı

Birkaç çözüm yönü ve bunların kaba prototipleri.

4. Teslim et İkinci elmas · yakınsama

Amaç

Çözümleri küçük ölçekte denemek. İşe yaramayanlar bırakılır, işe yarayanlar iyileştirilir. Sonunda tek çözüm seçilip yayına hazırlanır.

Yöntemler

Kullanılabilirlik testi, sınırlı bir kullanıcı grubuyla deneme, A/B testi.

Çıktı

Denenmiş ve yayına hazır tek çözüm. Çoğu zaman bir de yeni sorular listesi.

Bir aşamaya basın: şemada o yarım elmas turuncu olur, altta amacı, yöntemleri ve çıktısı görünür. Amaçlar Design Council'ın metnine dayanır, kısaltma benim. Yöntem ve çıktılar kendi pratiğimden.

1. Keşfet

Design Council'a göre ilk elmas, problemin ne olduğunu varsaymak yerine anlamaya yardım eder. Bunun için sorundan etkilenen insanlarla konuşur, onlarla zaman geçirirsiniz.

Bir belediyenin su arıza bildirimi uygulamasını düşünün. Ekip "form çok uzun" diye başlar. Keşifte vatandaşlarla konuşunca asıl dert başka çıkabilir: bildirimden sonra kimse vatandaşa geri dönmüyordur.

2. Tanımla

Keşifte topladığınız içgörüyle zorluğu yeniden tanımlarsınız. Örnekteki ekip artık "formu kısaltalım" demez. "Vatandaş bildirimin hangi aşamada olduğunu göremiyor" diye yazar.

Bu cümle ikinci elmasa giriş kapısıdır. Ne kadar net yazılırsa sonraki fikirler o kadar isabetli olur. Tanımı netleştirirken persona çalışmasından yararlanırım.

3. Geliştir

İkinci elmasta net tanımlanmış probleme farklı cevaplar ararsınız. Design Council burada başka yerlerden ilham almayı ve farklı insanlarla birlikte tasarlamayı önerir.

Örnekte bu, durum takibi için birkaç fikir demektir: SMS bildirimi, uygulama içinde bir zaman çizelgesi ya da bildirim numarasıyla sorgulama. Her biri kaba bir prototip olarak çizilir.

4. Teslim et

Son aşamada farklı çözümler küçük ölçekte denenir. İşe yaramayanlar bırakılır, işe yarayanlar iyileştirilir. Ben burada kullanılabilirlik testi yaparım ve en çok iki seçeneği gerçek kullanıcıya gösteririm.

Iraksama ve yakınsama

Elmasın iki yarısı iki farklı düşünme biçimidir. Design Council bunu şöyle anlatır: önce bir konu daha geniş ya da daha derin keşfedilir, buna ıraksak düşünme denir. Ardından odaklı eyleme geçilir, buna da yakınsak düşünme denir.

Iraksamada amaç seçenek sayısını artırmaktır. Bu sırada eleştiri ertelenir. Yakınsamada ise seçenekleri karşılaştırır ve elersiniz.

İkisini aynı toplantıda yapmaya çalışmak en sık gördüğüm sorundur. Biri fikir söyler, diğeri hemen "bu olmaz" der. Ben oturumu ikiye bölerim: ilk yarıda yalnızca fikir toplanır, ikinci yarıda seçilir.

Süreç doğrusal değil

Şema soldan sağa okunsa da süreç tek yönlü değildir. Design Council, şemadaki okların gösterdiği gibi bunun doğrusal bir süreç olmadığını açıkça yazar.

Kurumun kendi gözlemi de bu yönde: destek verdiği kurumların birçoğu altta yatan problem hakkında yeni bir şey öğreniyor. Bu da onları başa geri gönderebiliyor. Çok erken aşamadaki fikirleri yapıp denemek de keşfin bir parçası olabiliyor.

Kurum bir gözlem daha ekler: dijital ve sürekli değişen bir dünyada hiçbir fikir "bitmiş" sayılmaz. Design Council bu gözlemleri, Double Diamond'ı genişlettiği Framework for Innovation'a kattı.

Yani teslim aşamasında yeni bir problem bulmanız başarısızlık sayılmaz. Model bu durumu baştan hesaba katar.

Framework for Innovation: ilkeler ve yöntemler

Framework for Innovation, Double Diamond'ı merkezine alan daha geniş bir çerçevedir. Süreç modelinin yanında tasarım ilkeleri, bir yöntem bankası ve çalışma kültürüne dair yönlendirmeler içerir.

Dört tasarım ilkesi

İlke	Ne demek
Önce insanlar	Hizmeti kullanan insanları, onların ihtiyaçlarını, güçlü yanlarını ve beklentilerini anlayarak başlayın.
Görsel ve kapsayıcı iletişim kurun	İnsanların problem ve fikirler hakkında ortak bir anlayışa varmasına yardım edin.
İşbirliği yapın, birlikte üretin	Birlikte çalışın ve başkalarının yaptıklarından ilham alın.
Tekrarlayın	Tekrar tekrar deneyin. Böylece hataları erken görür, riskten kaçınır ve fikirlerinize güven kazanırsınız. İlkenin özgün adı Iterate, iterate, iterate.

Birinci ilke, kullanıcı merkezli tasarım fikrinin özüdür. Dördüncüsü ise neden tek bir büyük test yerine küçük ve sık testler yaptığımı açıklar.

Yöntem bankası

Design Council, yazdığı, uyarladığı ya da benimsediği tasarım yöntemlerini üç başlıkta toplar. Explore başlığı zorlukları, ihtiyaçları ve fırsatları araştırmak içindir. Shape prototipleri, içgörüleri ve vizyonları biçimlendirir. Build ise fikirleri, planları ve uzmanlığı kurar.

Katılım ve liderlik

Çerçeve iki kültür koşulunu da sayar. Birincisi katılım: fikirleri hayata geçirecek ve onlardan yararlanacak insanlarla, başka fikirleri olabilecek ortaklarla birlikte çalışmak. Design Council ilişki kurmayı fikir üretmek kadar önemli sayar.

İkincisi liderlik. Design Council'a göre liderlik inovasyonu teşvik eder, beceri ve yetkinlik geliştirir, deneyip öğrenmeye izin verir. Benim deneyimimde ilk elmas en çok bu izin olmadığında kısalır.

Model nereden geliyor

Design Council'ın anlattığı hikaye 2003'te başlar. O yıl kurum, tasarıma stratejik yaklaşmanın faydalarını anlatıyordu ama bu süreci tarif etmenin ortak bir yolu yoktu. Kurumun Tasarım ve İnovasyon Direktörü Richard Eisermann ekibine tasarım sürecini nasıl tarif edeceklerini sordu.

Ekip kurumun kendi projelerini ve dışarıdaki yöntemleri inceledi, ortak bir süreç çıkardı. Dört aşamaya Discover, Define, Develop ve Deliver adları verildi. Design Council 2004'te modeli konferanslarda ve sunumlarda paylaşmaya başladı.

Fikir sıfırdan doğmadı. Kurumun tarihçesine göre 1960'lardan 1990'lara uzanan araştırmalar ıraksama, yakınsama ve tekrar içeren süreç modelleri üretmişti.

Eisermann elmas fikrini bir tasarım şirketinde çalışan bir mühendisten duyduğunu anlatır. Ona göre bu şekil o şirkette 1990'ların sonunda zaten vardı.

Design Council'a göre şemanın bu hali bugün de değişmeden duruyor. Model CC BY 4.0 lisansıyla paylaşılıyor. Bu lisans, yaratıcısını belirtmeniz, lisansa bağlantı vermeniz ve yaptığınız değişiklikleri göstermeniz şartıyla paylaşmaya ve uyarlamaya izin verir.

Bir UX projesinde nasıl kullanırım

Double Diamond'ı ben bir karar aracı olarak kullanırım. Her elmasın sonunda bir soru sorarım: problemi yeterince anladık mı, çözümü yeterince denedik mi?

• Projenin başında elmasları beyaz tahtaya çizer, her aşamaya bir çıktı yazarım. Ekip neyin bittiğini bu çıktılardan anlar.
• Elmasların birleştiği noktaya tek cümlelik problem tanımını koyarım. Bu cümle onaylanmadan ekran çizmeye başlamam.
• Kısa bir projede ilk elmas birkaç görüşme ve bir analitik incelemesi kadar kısa olabilir. Aşamayı atlamam, yalnızca küçültürüm.
• Elimde zaten çalışan bir ürün varsa ilk elmas bir audit ile başlayabilir. Ürünün nerede takıldığını görmek keşfin hızlı bir yoludur.

Geliştir aşamasında wireframe, mockup ve prototip arasında doğru olanı seçmek zaman kazandırır. Kaba bir taslak, ıraksama sırasında daha çok seçeneği denemenizi sağlar.

Sık hatalar

İlk elması atlamak. Ekip problemi bildiğini varsayar ve doğrudan çözüm çizer. Design Council'ın ilk elmas için kullandığı ifade tam da bunun tersidir: varsaymak yerine anlamak.

Iraksamayı ve yakınsamayı karıştırmak. Fikir toplama oturumunda eleştiri yapmak, seçenekleri daha doğmadan öldürür.

Şemayı katı bir sıra sanmak. Teslim aşamasında yeni bir şey öğrenip Tanımla aşamasına dönmek modelin parçasıdır. Bunu proje planında baştan hesaba katın.

Problem tanımını yazmamak. İki elmasın birleştiği noktada yazılı bir tanım yoksa, ikinci elmasta herkes farklı bir problemi çözer.

Yalnızca ekip içinde kalmak. Çerçevenin ilkeleri insanları önce koymayı ve birlikte üretmeyi ister. Kullanıcıyla hiç konuşmadan geçen bir Keşfet aşaması, adı keşif olan bir toplantıdır.

Benim notum

Double Diamond'ın en çok sevdiğim yanı, ekibe "henüz karar vermiyoruz" deme izni vermesi. İlk elmasta yanlış bir şey yaptığınızda bedeli birkaç not sayfasıdır. Aynı hatayı yayından sonra fark ederseniz bedeli yeniden yazılan ekranlardır.

Sık gördüğüm bir durum var. Ekip ikinci elmasın ortasındadır, elinde bir tasarım vardır ve neden işe yaramadığını sorar. Cevap genelde ilk elmastadır: problem hiç yazılmamıştır.

Tasarla & Yayınla Sprinti'nde iki haftayı bu yüzden elmaslara bölerim. İlk günleri problemi netleştirmeye ayırırım. Kalan süre çözümü denemeye ve koda dökmeye gider.